Kabanata XXVIII Tatakot

Nagkaroon ng inspirasyon ng propeta si Ben Zayb nang igiit niya ilang araw na nakalipas sa kanyang pahayagan na ang edukasyon ay nakapipinsala, lubhang nakapipinsala para sa Kapuluang Pilipinas: ngayon, dahil sa mga pangyayari nang Biyernes ng mga paskil, ay nagyayabang ang manunulat at inaawit ang kanyang tagumpay, na iniwang maliit at litong-lito ang kanyang kalaban na si Horatius, na nangahas tumuya sa kanya sa seksyong Pirotecnia [seksyon ng panunuya sa pahayagan] sa ganitong paraan:

Mula sa aming kapwa-pahayagang El Grito [Ang Sigaw ng Integridad]:

«Ang edukasyon ay nakapipinsala, lubhang nakapipinsala para sa Kapuluang Pilipinas!»

Nauunawaan.

Matagal nang inaakala ng El Grito na kinakatawan nito ang bayang Pilipino; ergo [kung gayon]... gaya ng sasabihin ni Fray Ibañez, kung marunong lamang siya ng Latin.

Ngunit nagiging Muslim si Fray Ibañez kapag sumusulat, at alam natin kung paano pinakikitunguhan ng mga Muslim ang edukasyon.

Testiga [saksi nito], gaya ng sinabi ng isang mangangaral ng hari: ang aklatan ng Alejandría!

Ngayon ay tama nga siya, siya, si Ben Zayb! Siya nga lamang ang nag-iisip tungkol sa Pilipinas, siya lamang ang nakatatanaw nang maaga sa mga pangyayari!

Tunay nga, ang balitang may natagpuang mga mapanghimagsik na paskil sa mga pinto ng Unibersidad ay hindi lamang nakaalis ng gana sa marami at nakasira ng pagtunaw ng pagkain sa iba, kundi nagpabalisa rin sa mga mahinahong Tsino, na hindi na nangahas maupo sa kanilang mga tindahan na nakatiklop ang isang binti gaya ng kaugalian, sa takot na baka magkulang sila ng panahon upang iunat ito at tumakbo. Pagsapit ng ikalabing-isa ng umaga, bagaman nagpatuloy ang araw sa kanyang landas at hindi lumitaw ang Kanyang Ekselensiya, ang Kapitan Heneral, sa unahan ng kanyang mga matagumpay na hukbo, ay lumaki pa rin ang pangamba: ang mga prayle na dating madalas sa basar ni Quiroga ay hindi nagsilitaw, at ang palatandaang ito ay nagbadya ng kakila-kilabot na mga kapahamakan. Kung ang araw ay sumikat na parisukat at ang mga imahen ni Kristo ay nakapantalon, hindi sana gaanong nabahala si Quiroga: inakala sana niyang liampó [larong Tsino] ang araw at mga manlalarong chapdiquí [larong Tsino] na naiwang walang kamiseta ang mga banal na imahen; ngunit ang hindi pagdating ng mga prayle gayong kararating lamang sa kanya ng mga balita!

Sa utos ng isang provincial [pinuno ng orden sa kapuluan] na kaibigan niya, ipinagbawal ni Quiroga ang pagpasok sa kanyang mga bahay-sugalan ng liampó at chapdiquí sa sinumang Indio [tawag ng mga Kastila sa mga katutubo] na hindi matagal nang kakilala; natatakot ang magiging konsul ng mga Tsino na baka agawin ang mga halagang natatalo roon ng mga kaawa-awa. Matapos ayusin ang kanyang basar sa paraang maaaring agad itong maisara sa sandali ng panganib, nagpasama siya ng isang bantay ng Veterana [pulisya ng Maynila] para sa maikling landas na naghihiwalay sa kanyang bahay at sa kay Simoun. Para kay Quiroga, ang pagkakataong ito ang pinakaangkop upang magamit ang mga riple at kartutso na nasa kanyang kamalig, sa paraang itinuro ng alahero: inaasahang sa mga susunod na araw ay magkakaroon ng mga paghahalughog, at kung gayon, ilang bilanggo, ilang taong natakot ang magbibigay ng lahat ng kanilang naipon! Laro ito ng mga sinaunang carabinero [bantay ng buwis at adwana] na magpasok ng tabako at dahong kontrabando sa ilalim ng mga bahay, magkunwaring maghalughog pagkatapos, at pilitin ang kahabag-habag na may-ari na magbayad ng suhol o multa! Ngunit ang sining ay nagiging mahusay at, nang hindi na monopolyo ang tabako, ay nauuwi na ngayon sa mga ipinagbabawal na sandata!

Ngunit ayaw makakita ninuman si Simoun at ipinasabi sa Tsinong si Quiroga na hayaan na lamang ang mga bagay gaya ng dati, kaya’t nagpunta ito kay Don Custodio upang itanong kung dapat ba o hindi niyang armasan ang kanyang basar, ngunit hindi rin tumatanggap si Don Custodio: nag-aaral noon ng isang panukala sa pagtatanggol sakaling makubkob. Naalala niya si Ben Zayb upang humingi ng balita, ngunit, nang matagpuan itong sandatahan hanggang ngipin at ginagamit na pampabigat ng papel ang dalawang kargadong rebolber, agad nagpaalam si Quiroga sa lalong madaling panahon at nagtago sa kanyang bahay, nahiga sa dahilang masama ang kanyang pakiramdam.

Pagsapit ng ikaapat ng hapon ay hindi na usapin ng simpleng mga paskil ang pinag-uusapan. Bumubulong-bulong ang mga sabi-sabi ng pagkakaunawaan sa pagitan ng mga estudyante at ng mga remontado [tumakas sa bundok, mga tulisan] ng San Mateo; pinaniniwalaang sa isang pansiteria ay nanumpa silang gulatin ang lungsod; napag-usapan ang mga barkong Aleman, sa labas ng look, upang tumulong sa kilusan, at ang isang pangkat ng mga kabataan na, sa balatkayo ng protesta at pagka-maka-Espanya, ay pupunta sa Malakañang upang magpailalim sa utos ng Heneral, at nadakip dahil natuklasang sandatahan sila. Iniligtas ng Awa ng Langit ang Kanyang Ekselensiya sa pagtanggap sa mga maagang kriminal na iyon, sapagkat nakikipagpulong noon sa mga Provincial, sa Bise Rektor, at kay Padre Irene, na inatasan ni Padre Salví. Maraming katotohanan sa mga sabi-sabing ito kung paniniwalaan natin si Padre Irene, na kinahapunan ay dumalaw kay Kapitan Tiago. Ayon sa kanya, may ilang taong nagpayo sa Kanyang Ekselensiya na samantalahin ang pagkakataon upang magpukaw ng takot at magbigay nang minsan at para sa habang panahon ng isang mabuting aral sa mga filibusterillo [hamak na kaaway ng pamahalaan].

Isang Tinig: Ilang babarilin,—wika ng isa,—may dalawang dosenang repormista, ipatatapon kaagad sa gitna ng katahimikan ng gabi, ay tuluyang papawi magpakailanman sa init ng loob ng mga di-kuntento!

Isa pang Tinig: Huwag,—tugon ng isa pang may mabuting puso;—sapat nang libutin ng mga tropa ang mga lansangan, ang batalyon ng kabalyerya halimbawa, na nakahugot ang mga sable; sapat nang kaladkarin ang ilang kanyon... sapat na iyon! Napakatakutin ng bayan at lahat ay papasok sa kani-kanilang bahay.

Ikatlong Tinig: Hindi, hindi,—himok ng isa pa;—ito ang pagkakataon upang maalis ang kaaway; hindi sapat na pumasok sila sa kanilang mga bahay, kailangan silang palabasin, gaya ng masasamang simbuyo, sa pamamagitan ng sinapismo [pampahid na mustasa na nakakapaso]. Kung hindi sila magpasyang mag-alsa, kailangan silang pukawin sa pamamagitan ng mga ahenteng manunulsol... Ako ay naniniwalang dapat nakaamba sa sandata ang mga tropa at magkunwaring walang bahala at walang malasakit, upang magmatapang sila at sa anumang kaguluhan, dagan sila roon, at bagsik!

Ikaapat na Tinig: Ang layunin ang nagbibigay-katwiran sa mga paraan,—sabi ng isa pa;—ang ating layunin ay ang ating banal na Relihiyon at ang integridad ng Inang Espanya. Ideklara ang estado de sitio [batas militar], at sa pinakamaliit na gulo, dakpin ang lahat ng mayayaman at may pinag-aralan at... linisin ang bansa!

Padre Irene: Kung hindi lamang ako dumating sa tamang panahon upang ipayo ang pagpipigil,—dugtong ni Padre Irene, na nakaharap kay Kapitan Tiago,—tiyak na dumadaloy na ngayon ang dugo sa mga lansangan. Kayo ang nasa isip ko, kapitan... Hindi gaanong nakamtan ng pangkat ng mararahas mula sa Heneral, at hinahanap-hanap nila si Simoun... Ah! Kung hindi lamang nagkasakit si Simoun...

Dahil sa pagkakabilanggo ni Basilio at sa paghahalughog na ginawa pagkatapos sa kanyang mga aklat at papel, naging may sakit na si Kapitan Tiago. Ngayon ay dumating si Padre Irene upang dagdagan ang kanyang takot sa pamamagitan ng mga kuwentong nakakatindig-balahibo. Dinaig ang kahabag-habag ng isang di-maipaliwanag na takot na unang nahayag sa bahagyang panginginig, na mabilis na tumindi hanggang hindi na siya makapagsalita. Nakamulat ang mga mata, pawisan ang noo, nanghawak siya sa braso ni Padre Irene, sinikap bumangon, ngunit hindi niya nagawa at, matapos maglabas ng dalawang hilik, bumagsak nang mabigat sa unan. Nakamulat ang mga mata ni Kapitan Tiago at naglalaway: patay na siya. Nasindak si Padre Irene at tumakas, at dahil nakakapit sa kanya ang bangkay, sa kanyang pagtakas ay nakaladkad niya ito mula sa kama, naiwan sa gitna ng silid.

Pagsapit ng gabi ay umabot sa sukdulan ang takot. Naganap ang ilang pangyayaring nagpaniwala sa mga matatakutin na may mga ahenteng manunulsol nga.

Dahil sa isang binyag, naghagis ng ilang kuwarta sa mga bata at natural na nagkaroon ng kaunting kaguluhan sa pinto ng simbahan. Nagkataong dumaan noon doon ang isang matapang na militar na, sa may iniisip, ay inakalang ang kaguluhan ay isang pakana ng mga filibustero [kaaway ng pamahalaan], at sumugod na hawak ang sable sa mga bata, pumasok sa templo, at kung hindi lamang siya nasalabid sa kurtinang nakabitin mula sa koro, wala sanang matitirang buhay sa loob. Nang makita ito ng mga matatakutin at magtakbuhan na ipinamamalita na nagsimula na ang himagsikan, ay isang saglit lamang ang nangyari. Nagsarahan nang padalos-dalos ang ilang tindahang nakabukas pa, may mga Tsinong naiwan sa labas ang mga piraso ng tela, at hindi kakaunting babae ang nawalan ng tsinelas sa pagtakbo sa mga lansangan. Sa kabutihang-palad ay isa lamang ang nasugatan at ilan ang nagkapasa, kabilang na ang militar mismo nang bumagsak habang nakikipaglaban sa kurtinang may amoy ng balabal ng filibusterismo [paghihimagsik laban sa Espanya]. Ang gayong kabayanihan ay nagbigay sa kanya ng gayong katanyagan, at isang katanyagang napakadalisay, kaya’t maigi sana kung ang lahat ng katanyagan ay makakamit sa gayunding paraan! Kakaunti sana ang iiyak na mga ina at mas marami sana ang naninirahan sa lupa!

Sa isang arrabal [karatig-pook sa labas ng lungsod] ay nahuli ng mga kapitbahay ang dalawang tao na naglilibing ng mga sandata sa ilalim ng isang bahay na tabla. Nagkagulo ang pook; nais ng mga naninirahan na habulin ang mga di-kilala upang patayin at iharap sa mga awtoridad, ngunit pinakalma sila ng isang kapitbahay sa pagsasabing sapat nang iharap sa hukuman ang katawan ng pagkakasala. Mga lumang baril naman ang mga iyon na tiyak na makakasugat sa unang gustong gumamit ng mga ito.

Isang Hambog: Mabuti!—sabi ng isang mayabang;—kung gusto nilang mag-alsa tayo, sige!

Ngunit ang mayabang ay pinagbuhatan ng kamay at sinuntok, kinurot ng mga babae na para bang siya ang may-ari ng mga baril.

Sa Ermita ay mas malubha ang nangyari, bagaman mas kaunti ang ingay, at iyon pa’t nagkaputukan. Isang maingat na kawani na sandatahan hanggang ngipin ang nakakita, nang magtakipsilim, ng isang bultong malapit sa kanyang bahay; basta na lamang niya itong inakalang estudyante at pinakawalan ang dalawang putok ng rebolber. Ang bulto pala pagkatapos ay isang bantay ng Veterana at inilibing nila ito at, pax Christi [kapayapaan ni Kristo]! Mutis [wala nang imik]!

Sa Dulumbayan ay umalingawngaw rin ang ilang putok, at namatay rito ang isang kawawang matandang bingi, na hindi narinig ang quién vive [sino iyan?, hamon ng bantay] ng sentinela, at isang baboy na nakarinig nito ngunit hindi sumagot ng España. Hindi agad nailibing ang matanda sapagkat wala siyang ipambayad sa libing, at ang baboy ay kinain.

Sa Maynila, sa isang tindahan ng matamis na malapit sa Unibersidad, na madalas puntahan ng mga estudyante, ganito pinag-uusapan ang mga pagkakabilanggo:

Tindera: Ya cogí ba con Tadeo? [Nahuli na ba si Tadeo?]—tanong ng may-ari.

Isang Estudyante: Abá, ñora [Aba, ginang]—sagot ng isang estudyanteng naninirahan sa Parián;—pusilau ya! [binaril na!]

Tindera: Pusilau! Nakú! No pa ta pagá conmigo su deuda! [Binaril! Naku! Hindi pa nababayaran sa akin ang kanyang utang!]

Isang Estudyante: Ay! No jablá vos puelte, ñora, baká pa di quedá vos cómplice. Ya quemá yo ga el libro que ya dale prestau conmigo! Baká pa di riquisá y di encontrá! Andá vos listo, ñora! [Ay! Huwag kang maingay, ginang, baka ka pa madamay. Sinunog ko na ang aklat na ipinahiram niya sa akin! Baka pa halughugin at matagpuan! Mag-ingat ka, ginang!]

Tindera: Ta quedá dice preso Isagani? [Nakulong daw ba si Isagani?]

Isang Estudyante: Loco-loco tambien aquel Isagani [Baliw-baliw rin iyang si Isagani]—sabi ng estudyante na galit na galit;—no sana di cogí con ele, ta andá pa presentá! O, bueno ga, que topá rayo con ele! Siguro pusilau! [sana’y hindi siya nahuli, nagpunta pa siyang magpakita! O, mabuti nga, tamaan sana siya ng lintik! Tiyak na binaril!]

Nagkibit-balikat ang may-ari.

Tindera: Conmigo no ta debí nada! Y cosa di jasé Paulita? [Wala siyang utang sa akin! At ano ang gagawin ni Paulita?]

Isang Estudyante: No di faltá novio, ñora. Siguro di llorá un poco, luego di casá con un español! [Hindi mawawalan ng kasintahan, ginang. Tiyak na iiyak nang kaunti, pagkatapos ay magpapakasal sa isang Kastila!]

Isa sa pinakamalulungkot na gabi iyon. Sa mga bahay ay dinarasal ang rosaryo at ang mga banal na babae ay naghahandog ng tig-isang Ama Namin at requiem [dasal sa patay] para sa mga kaluluwa ng mga kamag-anak at kaibigan. Pagsapit ng ikawalo ng gabi ay halos walang makitang dumaraan: paminsan-minsan lamang maririnig ang takbo ng isang kabayong ang mga tagiliran ay pinapalo nang maingay ng isang sable, pagkatapos ay mga pito ng mga bantay, mga karwaheng humahagibis na parang hinahabol ng mga pulutong ng mga filibustero.

Gayunman, hindi sa lahat ng dako naghari ang takot.

Sa pandayan ng pilak na tinutuluyan ni Plácido Penitente ay pinag-uusapan din ang mga pangyayari at tinatalakay nang may kaunting kalayaan.

Manggagawang Payat: Hindi ako naniniwala sa mga paskil!—sabi ng isang manggagawang payat at kupas sa kakahawak ng soplete [kasangkapang panghihip ng apoy sa pagpipilak];—para sa akin ay gawa iyon ni Padre Salví!

Maestrong Platero: Ehem, ehem!—tumikhim ang maestrong platero, isang taong napakaingat na, sa takot na mapagbintangang duwag, ay hindi makaputol sa usapan.

Nagkasya na lamang ang mabuting lalaki sa pagtikhim, kinindatan ang kanyang katulong at tumingin sa lansangan, na animo’y sinasabi rito:

Maestrong Platero: Maaari tayong tiktikan!

Manggagawang Payat: Dahil sa opereta!—patuloy ng manggagawa.

Taong Mapaniwalain: Ohó!—bulalas ng isang mukhang mapaniwalain;—iyan na nga ang sinasabi ko! Kaya pala...

Eskribyente: Hm!—tugon ng isang eskribyente sa tono ng pagkahabag;—totoo ang tungkol sa mga paskil, Chichoy, ngunit ibibigay ko sa iyo ang paliwanag!

At idinugtong niya sa tinig na mahiwaga:

Eskribyente: Isa itong pakana ng Tsinong si Quiroga!

Maestrong Platero: Ehem, ehem!—muling tumikhim ang maestro habang inililipat ang sapa [katas ng nginuyang nganga] ng buyo mula sa isang pisngi patungo sa kabila.

Eskribyente: Maniwala ka sa akin, Chichoy, sa Tsinong si Quiroga! Narinig ko ito sa opisina!

Taong Mapaniwalain: Naku, tiyak nga!—bulalas ng mapaniwalain, na naniwala na agad.

Eskribyente: Si Quiroga,—patuloy ng eskribyente,—ay may isandaang libong piso sa pilak na Mehikano sa look. Paano ipapasok ang mga iyon? Payak lamang; gumawa siya ng mga paskil, sinasamantala ang usapin ng mga estudyante, at habang nagkakagulo ang lahat, pum! Sinusuhulan ang mga kawani at nakakalusot ang mga kahon!

Taong Mapaniwalain: Tama, tama!—bulalas ng mapaniwalain habang sumuntok sa mesa.—Tama! Kaya pala ang Tsinong si Quiroga... kaya nga!

At napilitan siyang tumahimik sapagkat hindi alam kung ano pa ang sasabihin tungkol sa Tsinong si Quiroga.

Chichoy: At tayo pa ba ang magbabayad sa mga basag na pinggan...?—tanong ni Chichoy na galit na galit.

Maestrong Platero: Ehem, ehem, ehhhem!—tumikhim ang platero nang marinig ang papalapit na mga yabag sa lansangan.

Tunay ngang papalapit ang mga yabag, at sa pandayan ng pilak ay nagsitahimik ang lahat.

Maestrong Platero: Si San Pascual Bailón ay isang dakilang santo,—malakas na sabi ng platero nang may pagkukunwari, habang kinikindatan ang iba;—si San Pascual Bailón...

Nang sandaling iyon ay sumungaw ang mukha ni Plácido Penitente, kasama ang manggagawa ng paputok na nakita nating tumatanggap ng mga utos ni Simoun. Pinaligiran ng lahat ang mga bagong dating, nagtatanong ng balita.

Plácido: Hindi ko nakausap ang mga bilanggo,—sagot ni Plácido;—mga tatlumpu sila!

Isang Lalaki: Maging handa kayo!—dugtong ng manggagawa ng paputok, na nagpalitan ng mapagkaunawang tingin kay Plácido;—may patayan daw ngayong gabi...

Chichoy: Ha? Lintik!—bulalas ni Chichoy, at naghanap ng sandata sa paligid ngunit wala siyang makita, kaya kinuha ang kanyang soplete.

Naupo ang maestro; nanginginig ang kanyang mga binti. Nakikita na ng mapaniwalain ang sarili na kinatay at umiiyak nang maaga para sa kapalaran ng kanyang pamilya.

Eskribyente: Hindi!—sabi ng eskribyente;—walang mangyayaring patayan! Ang tagapayo ng—at gumawa siya ng mahiwagang senyas—ay may sakit, sa kabutihang-palad.

Isang Tinig: Si Simoun!

Maestrong Platero: Ehem, ehem, ehhhem!

Muling nagpalitan ng tingin si Plácido at ang manggagawa ng paputok.

Isa pang Tinig: Kung hindi lamang nagkasakit iyon...

Isang Lalaki: May isinasagawang kunwaring himagsikan!—pabaya-bayang dugtong ng manggagawa ng paputok, habang nagsisindi ng sigarilyo sa ibabaw ng tubo ng kingke;—at ano kaya ang gagawin natin?

Chichoy: E kung gayon, gawin na natin ito nang totohanan, yamang kakatayin din naman tayo...

Ang marahas na ubo na dumapo sa platero ang pumigil upang marinig ang karugtong ng pangungusap. Tiyak na kakila-kilabot na mga bagay ang sinasabi ni Chichoy sapagkat gumagawa siya ng mga galaw na pamatay sa pamamagitan ng kanyang soplete at nagmumukhang isang trahedyanteng Hapones.

Chichoy: Sabihin ninyong nagpapanggap siyang may sakit dahil natatakot lumabas! Kapag nakita ko siya...

Muling sinalakay ng isang napakalakas na ubo ang maestro at nauwi sa pagmamakaawa sa lahat na magsiuwi na.

Isang Lalaki: Gayunman, maghanda, maghanda,—sabi ng manggagawa ng paputok.—Kung pipilitin nila tayong pumatay o mamatay...

Muling sinalakay ng ubo ang kawawang patron at ang mga manggagawa o katulong ay umuwi sa kani-kanilang bahay, dala ang mga martilyo, lagari at iba pang kasangkapang higit-kulang na matalim, higit-kulang na mabigat, naghahandang ipagbili nang mahal ang kanilang buhay. Muling lumabas si Plácido at ang manggagawa ng paputok.

Maestrong Platero: Hinahon, hinahon!—payo ng maestro sa tinig na animo’y iiyak.

Taong Mapaniwalain: Kayo na lamang ang bahala sa aking biyuda at mga ulila!—pagmamakaawa ng mapaniwalain sa tinig na lalong animo’y iiyak.

Nakikita na ng kawawang lalaki ang sarili na puno ng mga bala at nakalibing.

Nang gabing iyon ay pinalitan ng mga artilyerong peninsular [isinilang sa Espanya] ang mga bantay sa mga pinto ng lungsod, at kinabukasan, sa unang mga sinag ng araw, si Ben Zayb, na nangahas maglakad-lakad sa umaga upang tingnan ang kalagayan ng mga muog, ay nakatagpo sa glacis [patag na dalisdis sa labas ng kuta] malapit sa Luneta, ng bangkay ng isang batang india [katutubong dalaga], kalahating hubad at pinabayaan. Nangilabot si Ben Zayb at matapos itong galawin ng kanyang baston, at tumingin sa gawi ng mga pinto, ay nagpatuloy sa kanyang lakad, iniisip na gumawa tungkol sa pangyayari ng isang maikling kuwentong madamdamin. Gayunman, walang anumang pahiwatig ang lumitaw sa mga pahayagan sa mga sumunod na araw, na ang inukol ay sa mga pagkakadapa at pagkadulas dahil sa mga balat ng saging, at, sa kawalan ng balita, si Ben Zayb mismo ay napilitang talakayin nang mahaba ang isang siklon na sumira ng mga bayan sa Amerika at ikinamatay ng mahigit dalawang libong tao. Bukod sa iba pang kagandahan ay sinabi niya:

«Ang damdamin ng pagkakawanggawa, NA HIGIT NA LAGANAP SA MGA BAYANG KATOLIKO KAYSA SA ALINMANG IBA, at ang alaala Niya na dahil sa gayunding simbuyo ay inialay ang sarili para sa sangkatauhan, ay umaantig (sic) sa atin tungo sa habag sa mga kasawian ng ating mga kapwa at upang magsumamo na sa bayang ito, na lubhang pinarusahan ng mga siklon, ay huwag mangyari ang mga tanawing kasindlungkot ng mga kinailangang masaksihan ng mga naninirahan sa Estados Unidos!»

Hindi pinalampas ni Horatius ang pagkakataon at, nang hindi rin binabanggit ang mga patay, ni ang kawawang india na pinaslang, ni ang mga pang-aapi, ay sumagot sa kanya sa kanyang Pirotecnia:

«Matapos ang gayong karaming kawanggawa at gayong karaming pagkamakatao, si Fray Ibañez, ibig kong sabihin si Ben Zayb, ay nauuwi sa paghingi para sa Pilipinas.

Ngunit mauunawaan ito.

Sapagkat hindi siya Katoliko at ang damdamin ng kawanggawa ay higit na laganap, atbp., atbp., atbp.»