Kabanata XVIII Mga Panlilinlang

Tinanggap sila nang may malaking paggalang ni Mr. Leeds, isang tunay na yankee [Amerikano ng hilaga], na nakadamit nang puro itim. Mahusay siyang magsalita ng Kastila dahil maraming taon siyang nanirahan sa Timog Amerika. Hindi siya naglagay ng anumang hadlang sa hiling ng ating mga panauhin; sinabi niyang maaari nilang suriin ang lahat, ang lahat, bago at pagkatapos ng palabas; habang ito ay nagaganap, ipinakikiusap niyang manatili silang tahimik. Napapangiti si Ben Zayb at ninanamnam na ang inis na inihahanda niya para sa Amerikano.

Nababalutan ng itim ang buong bulwagan, na tinatanglawan ng mga lumang lamparang pinagniningas ng alkohol. Hinahati ito sa dalawang halos magkasinlaking bahagi ng isang harang na nababalot ng itim na pelus: ang isa ay puno ng mga silya para sa mga manonood, at ang isa pa ay kinalalagyan ng isang entabladong may alpombrang parisukat-parisukat ang disenyo. Sa ibabaw ng entabladong ito, sa gitna, nakatayo ang isang mesang natatakpan ng isang mamahaling itim na tela, na puno ng mga bungo at iba pang mga pigurang kabalistiko. Mapanglaw ang mise en scène [pagkakaayos ng tanghalan], at nabagabag nito ang masasayang panauhin. Tumigil ang mga biruan, pabulong na ang usapan, at kahit nagkukunwaring walang pakialam ang ilan, hindi mabuo ang tawa sa kanilang mga labi. Pakiramdam ng lahat ay tila pumapasok sila sa isang bahay na may patay. Pinalalakas pa ng amoy ng insenso at ng kandila ang ilusyong ito. Pabulong na nagsanggunian sina Don Custodio at Padre Salví kung nararapat o hindi na ipagbawal ang ganitong mga palabas.

Upang pasiglahin ang mga madaling matakot at upang ilagay sa alanganin si Mr. Leeds, sinabi sa kanya ni Ben Zayb sa tonong palagay ang loob:

Ben Zayb: Eh, mister [ginoo, sa Ingles], dahil tayo-tayo lamang naman dito at hindi kami mga Indio [tawag ng mga Kastila sa mga katutubo] na madaling mabitag, papayag ba kayong ipakita ko sa kanila ang daya? Alam na naming usapin lamang ito ng purong optika, pero dahil ayaw maniwala ni Padre Camorra...

At naghanda siyang lumundag sa harang nang hindi dumaraan sa nararapat na pinto, habang walang tigil sa pagtutol si Padre Camorra, sa takot na baka tama nga si Ben Zayb.

Mr. Leeds: At bakit hindi, ginoo?—sagot ng Amerikano;—pero wala kayong sisirain, ha?

Nasa entablado na ang mamamahayag.

Ben Zayb: Papayag ba kayo?—sabi niya.

At nang hindi na hinihintay ang pahintulot, sa takot na baka hindi ito ibigay ni Mr. Leeds, itinaas niya ang tela at hinanap ang mga salaming inaasahan niyang dapat ay nasa pagitan ng mga paa ng mesa. Napabigkas si Ben Zayb ng kalahating mura, napaurong, muling ipinasok ang dalawang kamay sa ilalim ng mesa at iwinasiwas ang mga ito: walang nasasalat ang mga iyon kundi hangin. May tatlong payat na paang bakal ang mesa na nakabaon sa sahig.

Tumingin ang mamamahayag sa lahat ng dako na tila may hinahanap.

Padre Camorra: Nasaan ang mga salamin?—tanong ni Padre Camorra.

Tingin nang tingin si Ben Zayb, kinakapa ang mesa, itinataas ang tela, at paminsan-minsan ay inilalapat ang kamay sa noo na tila may inaalala.

Mr. Leeds: May nawawala ba sa inyo?—tanong ni Mr. Leeds.

Ben Zayb: Ang mga salamin, mister, nasaan ang mga salamin?

Mr. Leeds: Ang sa inyo ay hindi ko alam kung nasaan; ang akin ay nasa Fonda [bahay-panuluyan]... gusto ba ninyong manalamin? Mukhang medyo wala kayo sa ayos at namumutla.

Marami, sa kabila ng kanilang pagkabagabag, ang natawa nang makita ang mapanuksong kahinahunan ng Amerikano, at bumalik si Ben Zayb sa kanyang upuan na lubhang napahiya, habang bumubulong:

Ben Zayb: Hindi maaari; makikita ninyong hindi niya ito magagawa nang walang salamin; mamaya ay kakailanganin niyang magpalit ng mesa...

Muling inilagay ni Mr. Leeds ang tela sa ibabaw ng mesa at, humarap sa mga kagalang-galang na usisero, tinanong sila:

Mr. Leeds: Nasisiyahan na ba kayo? Maaari na ba tayong magsimula?

Balong Ginang: Naku, ang hinahon niya!—sabi ng balong ginang.

Mr. Leeds: Kung gayon, maupo na ang mga ginang at ginoo at isipin ang nais nilang itanong.

Lumabas si Mr. Leeds sa isang pinto at pagkaraan ng ilang segundo ay bumalik na may dalang isang kahong yari sa maitim na kahoy, kinain na ng anay, na may ilang inskripsiyon na binubuo ng mga ibon, mga mamalya, mga bulaklak, mga ulo ng tao, at iba pa.

Mr. Leeds: Mga ginang at ginoo,—sabi ni Mr. Leeds nang may kaunting kaseryosohan,—minsan, habang dinadalaw ko ang dakilang piramide ni Khufu, paraon ng ikaapat na dinastiya, may natagpuan akong isang sarkopago na yari sa pulang granito, sa isang nalimutang silid. Malaki ang aking galak, sa paniniwalang makatatagpo ako ng isang mumya ng maharlikang angkan; ngunit gaano kaya ang aking pagkabigo nang, nang mabuksan ang sarkopago pagkatapos ng di-mabilang na paghihirap, wala akong natagpuan kundi ang kahong ito na maaari ninyong suriin.

At iniikot niya ang kahon sa mga nasa unang hanay. Iniatras ni Padre Camorra ang kanyang katawan na tila nandidiri; tinitigan ito nang malapitan ni Padre Salví na tila naaakit siya sa mga bagay na may kinalaman sa libingan; nakangiti si Padre Irene ng ngiti ng nakauunawa; nagkukunwaring seryoso at mapanghamak si Don Custodio, at hinahanap ni Ben Zayb ang kanyang salamin: naroon iyon dapat, sapagkat mga salamin ang pinag-uusapan.

Isang Ginang: Amoy-bangkay!—sabi ng isang ginang;—puf!

At nagpaypay siya nang pagkalakas-lakas.

Isang Manonood: Amoy-apatnapung siglo!—puna ng isa nang may diin.

Nalimutan ni Ben Zayb ang salamin upang tingnan kung sino ang nagsabi ng pangungusap na iyon. Isa iyong militar na nakabasa ng kasaysayan ni Napoleon. Nainggit sa kanya si Ben Zayb, at upang makapagbitiw ng isa pang pangungusap na makaiinis kahit kaunti kay Padre Camorra, ay sinabi niya:

Ben Zayb: Amoy-simbahan!

Mr. Leeds: Ang kahong ito, mga ginang at ginoo,—patuloy ng Amerikano,—ay naglalaman ng isang dakot na abo at isang piraso ng papiro na may ilang salitang nakasulat. Tingnan ninyo, pero ipinakikiusap kong huwag kayong huminga nang malakas, dahil kapag nawala ang bahagi ng abo, lalabas na sira ang anyo ng aking espinghe.

Ang kunwaring iyon, na isinalaysay nang may gayong kaseryosohan at paniniwala, ay unti-unting nanaig, kaya nang dumaan ang kahon ay walang nangahas na huminga. Si Padre Camorra, na ilang ulit nang naglarawan sa pulpito ng Tiani ng mga pahirap at pagdurusa sa impiyerno habang palihim na tinatawanan ang mga sindak na tingin ng mga babaeng makasalanan, ay nagtakip ng ilong; at si Padre Salví, ang mismong Padre Salví na noong Araw ng mga Patay ay gumawa ng isang pantasmagorya ng mga kaluluwa sa Purgatoryo, na may mga apoy at mga pigurang naiilawan mula sa likod, na may mga lamparang de-alkohol at mga piraso ng palarang ginto, sa pangunahing altar ng simbahan ng isang karatig-pook upang makakuha ng mga misa at limos, ang payat at tahimik na si Padre Salví ay nagpigil ng hininga at tiningnan nang may hinala ang dakot na abong iyon.

Padre Irene: Memento, homo, quia pulvis es! [Alalahanin mo, tao, na alabok ka]—bulong ni Padre Irene na nakangiti.

Ben Zayb: P—!—bulalas ni Ben Zayb.

Inihanda na niya ang ganoon ding pagninilay, at inagaw iyon ng kanonigo sa kanyang bibig.

Mr. Leeds: Dahil hindi ko alam ang gagawin,—patuloy ni Mr. Leeds habang maingat na isinasara ang kahon,—sinuri ko ang papiro at nakita ko ang dalawang salitang hindi ko alam ang kahulugan. Nabasa ko ang mga titik nito, at sinubukan kong bigkasin nang malakas, at halos hindi ko pa nabibigkas ang una nang maramdaman kong dumulas ang kahon mula sa aking mga kamay na para bang inagaw ng isang napakabigat na timbang, at gumulong ito sa sahig, at doon ay nawalan ng saysay ang pagsisikap kong galawin ito. Nauwi sa sindak ang aking pagkagulat nang, pagkabukas nito, matagpuan ko sa loob ang isang ulo ng tao na nakatitig sa akin nang di-pangkaraniwang tindi. Sindak na sindak at hindi alam ang gagawin sa harap ng gayong kababalaghan, natigilan ako sandali, nanginginig na parang taong nalason sa merkuryo... Nahimasmasan ako... Sa paniniwalang iyon ay isang hungkag na ilusyon, sinubukan kong libangin ang sarili sa pagpapatuloy ng pagbasa sa ikalawang salita. Halos kabibigkas ko pa lamang nito, sumasara ang kahon, naglalaho ang ulo, at sa lugar nito ay natatagpuan kong muli ang dakot na abo. Nang hindi ko namamalayan, natuklasan ko ang dalawang salitang pinakamakapangyarihan sa kalikasan, ang mga salita ng paglikha at ng pagwasak, ang salita ng buhay at ang salita ng kamatayan!

Huminto siya nang ilang sandali na tila tinitingnan ang epekto ng kanyang kuwento. Pagkatapos, sa mabigat at marahang hakbang, lumapit siya sa mesa at inilapag sa ibabaw nito ang mahiwagang kahon.

Ben Zayb: Mister, ang tela!—sabi ng hindi madala-dalang si Ben Zayb.

Mr. Leeds: At bakit hindi?—sagot ni Mr. Leeds na lubhang mapagbigay.

At habang itinataas ang kahon sa kanang kamay, hinila niya ang tela sa kaliwa, at lubusang nalantad ang mesa, na nakatayo sa kanyang tatlong paa. Muli niyang inilagay ang kahon sa ibabaw, sa gitna, at lumapit siya sa mga manonood nang buong kaseryosohan.

Ben Zayb: Tingnan natin ngayon kung ano ang gagawin niya!—sabi ni Ben Zayb sa kanyang katabi;—makikita ninyong magdadahilan siya ng kung ano.

Mababasa sa mukha ng lahat ang pinakamatinding pansin; naghahari ang katahimikan. Malinaw na naririnig ang ingay at hiyawan sa kalye, ngunit lahat ay labis na nadadala ng damdamin kaya hindi man lamang sila naapektuhan ng isang piraso ng usapang nakarating sa kanila.

Isang Babae: Porque ba no di podí nisós entrá? [Bakit hindi tayo puwedeng pumasok?]—tanong ng isang tinig ng babae.

Isang Lalaki: Aba, ñora, porque ’tallá el maná prailes y él maná empleau [Aba, ginang, kasi naroon ang mga prayle at ang mga kawani]—sagot ng isang lalaki;—’ta jasí solo para ilós el cabesa de espinge [para lamang sa kanila ginawa ang ulo ng espinghe].

Isang Babae: Curioso tambien el maná prailes! [Usisero rin pala ang mga prayle!]—sabi ng tinig ng babae habang lumalayo;—no quiere pa que di sabé nisos cuando ilos ta sali ingañau! Cosa! querida ba de praile el cabesa? [Ayaw nilang malaman natin kapag sila ang lumalabas na naloko! Ano ba! Kalaguyo ba ng prayle ang ulo?]

Sa gitna ng malalim na katahimikan, at sa tinig na puno ng damdamin, nagpatuloy ang Amerikano:

Mr. Leeds: Mga ginang at ginoo: sa isang salita ay bubuhayin ko ngayon ang dakot na abo, at makikipag-usap kayo sa isang nilalang na nakababatid ng nakaraan, ng kasalukuyan, at ng marami sa hinaharap!

At dahan-dahang nagpakawala ang salamangkero ng isang sigaw, sa una ay nananaghoy, saka malakas, halo ng matitinis na tunog na tulad ng mga sumpa at ng mga paos na nota na tulad ng mga banta, na nagpatayo sa buhok ni Ben Zayb.

Mr. Leeds: Deremof!—sabi ng Amerikano.

Gumalaw ang mga kurtina sa palibot ng bulwagan, nagbantang mamatay ang mga lampara, lumangitngit ang mesa. Isang mahinang daing ang sumagot mula sa loob ng kahon. Nagkatinginan ang lahat, maputla at balisa; isang ginang, na puno ng takot at nakaramdam ng isang mainit na likido sa loob ng kanyang damit, ay napakapit kay Padre Salví.

Noon ay kusang bumukas ang kahon, at sa harap ng mga mata ng mga manonood ay lumitaw ang isang ulong mukhang bangkay, napaliligiran ng mahaba at makapal na itim na buhok. Dahan-dahang iminulat ng ulo ang mga mata at iginala ang mga ito sa buong madla. Nag-aapoy ang mga iyon sa matinding liwanag, na pinatitingkad marahil ng nangingitim nilang paligid, at gaya ng abyssus abyssum invocat [tinatawag ng kailaliman ang kailaliman], ang mga matang iyon ay napako sa malalalim at lubog na mga mata ni Padre Salví, na nakadilat nang labis na para bang may nakikita siyang multo. Nanginig si Padre Salví.

Mr. Leeds: Espinghe,—sabi ni Mr. Leeds,—sabihin mo sa mga manonood kung sino ka!

Naghari ang malalim na katahimikan. Isang malamig na hangin ang dumaan sa bulwagan at nagpanginig sa mga bughaw na liyab ng mga lamparang pang-libingan. Kinilabutan maging ang mga pinakaayaw maniwala.

Imuthis: Ako si Imuthis,—sagot ng ulo sa tinig na tila mula sa libingan ngunit kakaibang nagbabanta;—isinilang ako sa panahon ni Amasis at pinatay sa ilalim ng pananakop ng mga Persa, habang pabalik si Cambyses mula sa kanyang kapaha-pahamak na paglusob sa kaloob-looban ng Libya. Kagagaling ko lamang sa pagtatapos ng aking pag-aaral matapos ang mahahabang paglalakbay sa Gresya, Asirya at Persiya, at pauwi na ako sa aking bayan upang doon manirahan hanggang tawagin ako ni Thoth sa harap ng kanyang kakila-kilabot na hukuman. Ngunit sa kasamaang-palad ko, nang dumaan ako sa Babilonya ay natuklasan ko ang isang kakila-kilabot na lihim, ang lihim ng huwad na Smerdis na umaagaw ng kapangyarihan, ang pangahas na mago na si Gaumata, na namamahala sa pamamagitan ng isang pandaraya. Sa takot na isiwalat ko siya kay Cambyses, ipinasya niya ang aking kapahamakan sa tulong ng mga paring Ehipsiyo. Sila noon ang namamahala sa aking bayan; mga panginoon ng dalawang ikatlong bahagi ng mga lupain, mga may monopolyo ng karunungan, inilulubog nila ang bayan sa kamangmangan at sa paniniil, ginagawa itong parang hayop at inihahanda upang lumipat nang walang pagtutol mula sa isang pananakop tungo sa iba. Ginagamit sila ng mga mananakop, at dahil batid ang kanilang pakinabang ay ipinagtatanggol sila at pinayayaman, at may ilang hindi lamang umasa sa kanilang kalooban kundi nauwi pa sa pagiging mga kasangkapan lamang nila. Pumayag ang mga paring Ehipsiyo na isagawa ang mga utos ni Gaumata nang lalong may kasiyahan dahil natatakot sila sa akin, at upang hindi ko maibunyag sa bayan ang kanilang mga pandaraya. Para sa kanilang mga layunin ay ginamit nila ang mga simbuyo ng isang batang pari ng Abydos na itinuturing na banal!...

Isang nakababagabag na katahimikan ang sumunod sa mga salitang ito. Nagsasalita ang ulong iyon tungkol sa mga sabwatan at pandaraya ng mga pari, at bagaman tumutukoy ang mga iyon sa ibang panahon at ibang paniniwala, nakaiinis pa rin ang mga ito sa mga prayleng naroroon, marahil dahil nakikita nila sa kaibuturan ang isang pagkakahawig sa kasalukuyang kalagayan. Si Padre Salví, na dinadaig ng nangangatal na panginginig, ay pinagagalaw ang mga labi at sinusundan ng nanlalaking mga mata ang tingin ng ulo na para bang ginagayuma siya nito. Nagsisimulang sumibol ang mga patak ng pawis sa kanyang butuhang noo, ngunit walang nakapapansin, dahil lubha silang abala ang isip at nadadala ng damdamin.

Mr. Leeds: At paano ang sabwatang binuo laban sa iyo ng mga pari ng iyong bayan?—tanong ni Mr. Leeds.

Nagpakawala ang ulo ng isang masakit na daing na tila nagmula sa kaibuturan ng puso, at nakita ng mga manonood ang mga mata nito, ang mga matang iyong naglalagablab, na lumabo at napuno ng luha. Kinilabutan ang marami at naramdaman nilang tumatayo ang kanilang balahibo. Hindi, hindi iyon kathang-isip, hindi iyon panloloko ng isang huwad; biktima ang ulo, at ang isinasalaysay nito ay sarili nitong kasaysayan.

Imuthis: Ay!—sabi nito, na nanginginig sa pighati;—may minahal akong isang dalaga, anak ng isang pari, dalisay na gaya ng liwanag, gaya ng lotus na kabubukad pa lamang! Pinagnanasaan din siya ng batang pari ng Abydos, at bumuo ito ng isang pag-aalsa gamit ang aking pangalan at sa tulong ng ilang papiro ko na nakuha niya sa pamamagitan ng panlilinlang sa aking minamahal. Sumiklab ang pag-aalsa sa sandaling pabalik si Cambyses, galit na galit, mula sa mga sakuna ng kanyang kapus-palad na kampanya. Inakusahan ako ng paghihimagsik, ibinilanggo, at nang makatakas ako, pinatay ako habang tinutugis sa lawa ng Moeris... Nakita ko mula sa kawalang-hanggan ang pagwawagi ng pandaraya; nakikita ko ang pari ng Abydos na tinutugis gabi at araw ang birheng nagtago sa isang templo ni Isis sa pulo ng Philae... nakikita ko siyang tinutugis at ginigipit ito hanggang sa mga silid sa ilalim ng lupa, binabaliw ito sa takot at pagdurusa, gaya ng isang dambuhalang paniki sa isang puting kalapati... Ah, pari, pari ng Abydos! bumabalik ako sa buhay upang ibunyag ang iyong mga kasamaan, at pagkaraan ng napakaraming taon ng pananahimik ay tinatawag kitang mamamatay-tao, lapastangan, maninirang-puri!!

Isang tuyo at tila mula sa libingang halakhak ang sumunod sa mga salitang ito, habang isang impit na tinig ang tumugon:

Impit na Tinig: Hindi! Maawa ka...!

Si Padre Salví iyon, na, dinaig ng sindak, ay iniunat ang dalawang kamay at nabuwal.

Padre Irene: Ano ang nangyayari sa Inyong Kagalang-galangan, Padre Salví? Masama ba ang pakiramdam ninyo?—tanong ni Padre Irene.

Isang Tinig: Dahil ito sa init ng bulwagan...

Isa pang Tinig: Dahil ito sa amoy-patay na nalalanghap dito...

Imuthis: Mamamatay-tao, maninirang-puri, lapastangan!—ulit ng ulo;—isinasakdal kita, mamamatay-tao, mamamatay-tao, mamamatay-tao!

At muling umalingawngaw ang tuyong halakhak, tila mula sa libingan at nagbabanta, na para bang lubog na lubog ang ulo sa pagbubulay sa mga kasamaang dinanas nito kaya hindi nito nakikita ang kaguluhang naghahari sa bulwagan. Tuluyan nang nawalan ng malay si Padre Salví.

Padre Salví: Maawa ka! Buhay pa siya!...—ulit ni Padre Salví, at nawalan siya ng malay.

Namumutla siya na parang patay. Inakala ng iba pang mga ginang na dapat din silang mahimatay, at ganoon nga ang ginawa nila.

Ikatlong Tinig: Nahihibang siya... Padre Salví!

Padre Irene: Sinabi ko na sa kanyang huwag kainin ang sopas na pugad ng layang-layang!—sabi ni Padre Irene;—iyon ang nakasama sa kanya.

Don Custodio: Pero wala naman siyang kinain!—sagot ni Don Custodio na nanginginig;—dahil tinititigan siya nang matagal ng ulo, ay ginamitan siya nito ng magnetismo...

Dito na nagsimula ang gulo; nagmistulang ospital ang bulwagan, isang larangan ng digmaan. Mukhang patay si Padre Salví, at ang mga ginang, nang makitang walang dumadalo sa kanila, ay nagpasyang magkamalay na lamang.

Samantala, naging alabok na ang ulo, at muling inilalagay ni Mr. Leeds ang itim na tela sa ibabaw ng mesa at nagpupugay sa kanyang mga manonood.

Don Custodio: Kinakailangang ipagbawal ang palabas na ito,—sabi ni Don Custodio paglabas;—lubhang walang-galang ito sa Diyos at imoral!

Ben Zayb: Lalo na at hindi siya gumagamit ng salamin!—dagdag ni Ben Zayb.

Ngunit bago umalis sa bulwagan ay ninais niyang makatiyak sa huling pagkakataon: lumundag siya sa harang, lumapit sa mesa at itinaas ang tela: wala, wala pa rin.¹

Nang sumunod na araw ay sumulat siya ng isang artikulong tumatalakay sa mga lihim na agham, sa espiritismo, at iba pa; agad na dumating ang isang utos mula sa gobernador eclesiástico [namamahala sa arsobispado habang wala ang arsobispo] na nagpapatigil sa mga palabas, ngunit naglaho na si Mr. Leeds at dinala sa Hong Kong ang kanyang lihim.