Mga Tulang Panimula
Sa Aklat ni Don Quijote de la Mancha
[Sa tulang ito, sadyang pinutol ng makata ang huling pantig ng bawat taludtod; pinanatili ito sa salin.]
Kung lalapit ka sa mabu-,
aklat, nang may pag-iinga-,
di sasabihin ng madalda-
na mali ang iyong dali-.
Ngunit kung hilaw ang tina-
pagkat sa mangmang ka napu-,
makikita mong kahit min-
di nila tamaan ang pa-,
bagaman kumakagat ng ku-
nang magmukhang maruno-.
At yamang turo ng karana-
na ang sumandal sa mabuting pu-
ay kinukupkop ng li-,
sa Béjar, ang mabuti mong bitu-
ay nag-aalay ng punong maharli-
na mga prinsipe ang bu-,
doon namukadkad ang isang du-
na bagong Alejandro Mag-:
lumapit ka sa lilim, pagkat sa mapangaha-
pumapanig ang kapala-.
Ng isang maharlikang taga-Man-
isasalaysay mo ang pakikipagsapa-,
na sa pagbasang walang kabulu-
ay nagulo ang kanyang u-:
mga dama, sandata, kabalye-
ang nagtulak sa kanya nang gayo-,
na, gaya ni Orlando Furio-,
na sa pag-ibig ay nahu-,
nakamit sa lakas ng bi-
si Dulcinea del Tobo-.
Huwag mong ilimbag ang hangal na sagi-
sa ibabaw ng iyong kala-,
pagkat kung pawang larawa-,
sa mahinang baraha’y pumupu-.
Kung sa paghahandog ay magpakumba-,
walang manlilibak na magsasa-:
“Anong Don Álvaro de Lu-,
anong Aníbal ng Carta-,
anong Haring Francisco sa Espa-
na dumaraing sa Kapala-!”
Yamang di inibig ng la-
na lumabas kang kasingtali-
ng itim na si Juan Lati-,
tumanggi kang mag-La-.
Huwag kang magmarunong sa a-,
ni sumipi ng pilo-,
sapagkat, ngingiwi ang bi-,
sasabihin ng nakauuna-,
nang halos dikit sa tai-:
“Bakit sa aki’y nagpapasi-?”
Huwag kang sumuot sa mga gu-,
ni sa pag-alam ng buhay ng i-,
pagkat sa bagay na walang kinala-,
ang lampasan ito’y karunu-.
Pagkat kadalasa’y binubug-
ang mga mapagbi-;
ngunit ikaw, sunugin mo ang ki-
sa pagtamo lamang ng mabuting panga-;
pagkat ang naglilimbag ng kahangala-
ay nagsasangla nang walang hangga-.
Alalahanin: kahibanga-,
kung salamin ang iyong bubu-,
ang dumampot ng bato sa ka-
upang batuhin ang kapitba-.
Hayaan ang taong mati-,
sa mga akdang isinusu-,
na lumakad nang paang tin-;
pagkat ang naglalathala ng su-
upang aliwin ang mga dala-
ay sumusulat nang pabara-ba-.
Mula kay Amadís de Gaula para kay Don Quijote de la Mancha
Soneto
Ikaw, na gumaya sa luhaang buhay
na dinanas ko, malayo at hinamak, doon
sa malaking pampang ng Peña Pobre,
mula sa ligaya’y napababa sa pagsisisi;
ikaw, na pinainom ng iyong mga mata
ng saganang tubig, bagaman maalat,
at, nang alisan ka ng pilak, lata at tanso,
pinakain ka ng lupa sa ibabaw ng lupa,
mabuhay kang panatag na magpakailanman,
kahit man lamang habang sa ikaapat na langit
pinapatakbo ng ginintuang-buhok na si Apolo ang kanyang mga kabayo,
magkakaroon ka ng maningning na pangalan ng katapangan;
ang iyong bayan ay magiging una sa lahat;
ang iyong pantas na may-akda, nag-iisa at walang kapantay sa mundo.
Mula kay Don Belianís de Grecia para kay Don Quijote de la Mancha
Soneto
Bumasag ako, humiwa, yumupi, at nagsalita’t gumawa
nang higit sa sinumang kabalyerong gala sa daigdig;
naging bihasa ako, matapang, mapagmataas;
sanlibong api ang ipinaghiganti ko, sandaang libo ang itinuwid.
Mga kabayanihan ang ibinigay ko sa Kabantugan upang gawing walang hanggan;
naging magalang ako at malambing na mangingibig;
naging unano sa akin ang bawat higante,
at sa bawat tuntunin ng duwelo’y tumupad ako.
Nasa aking paanan ang Kapalarang nakadapa,
at hinila ng aking katinuan sa buhok sa noo
ang kalbong Pagkakataon, at pinaikot-ikot ko.
Ngunit, bagaman sa ibabaw ng sungay ng buwan
laging nakitang nakaluklok ang aking kapalaran,
kinaiinggitan ko ang iyong mga kabayanihan, O dakilang Quijote!
Mula kay Ginang Oriana para kay Dulcinea del Toboso
Soneto
O, kung sana’y taglay ko, magandang Dulcinea,
para sa higit na ginhawa at higit na pahinga,
ang Miraflores na nakalagay sa El Toboso,
at maipagpalit ang kanyang Londres sa iyong nayon!
O, kung sana’y ng iyong mga mithi at kulay
napalamutian ko ang kaluluwa’t katawan, at ng bantog
na kabalyerong pinalad mo
ay mapanood ang isang di-patas na laban!
O, kung sana’y kasinlinis akong nakatakas
kay Ginoong Amadís, gaya ng ginawa mo
sa magalang na maharlikang si Don Quijote!
Sa gayo’y kaiinggitan ako, at hindi mangiinggit,
at magiging masaya ang panahong naging malungkot,
at matatamasa ko ang mga ligaya nang walang bayad.
Mula kay Gandalín, eskudero ni Amadís de Gaula, para kay Sancho Panza, eskudero ni Don Quijote
Soneto
Mabuhay, bantog na lalaki, na sa iyo’y ang Kapalaran,
nang ilagay ka sa gawaing pang-eskudero,
ay nag-ayos nito nang kay lambot at kay talino,
na nalampasan mo ito nang walang anumang kasawian.
Hindi na gaanong salungat ang asarol o karit
sa gawaing pagala-gala; uso na ngayon
ang kapayakan ng eskudero, na sa pamamagitan nito’y inaakusahan ko
ang palalong nagtatangkang yapakan ang buwan.
Kinaiinggitan ko ang iyong asno at ang iyong pangalan,
at ang iyong mga alporhas ay kinaiinggitan ko rin,
na nagpakita ng iyong matinong pag-iingat.
Mabuhay muli, O Sancho, napakabuting tao,
na sa iyo lamang ang ating Ovidiong Espanyol
ay nagpupugay nang pakutyang halik-kamay.
Mula sa Palabirong Makatang Sari-sari, para kina Sancho Panza at Rocinante
Ako si Sancho Panza, eskude-
ng taga-Manchang si Don Quijo-.
Ako’y kumaripas ng tak-,
upang mabuhay nang matali-;
pagkat ang tahimik na Villadie-
ang buong sining ng pamaha-
ay ibinuod sa isang pag-uro-,
ayon sa pananaw ni Celesti-,
aklat na sa wari ko’y ba-
kung higit na itinago ang pagkata-.
Para kay Rocinante
Ako si Rocinante, ang bantu-
apo sa tuhod ng dakilang Babie-.
Dahil sa kasalanang kapaya-,
napasakamay ako ng isang Don Quijo-.
Tumakbo ako sa karera nang mabaga-;
ngunit, sa kuko ng kaba-,
di ako nalusutan ng pagkai-;
na ito ang natutuhan ko kay Lazari-
nang, upang nakawin ang a-
sa bulag, ay binigyan ko ng da-.
Mula kay Orlando Furioso para kay Don Quijote de la Mancha
Soneto
Kung hindi ka man kapantay, wala ka ring naging kapantay:
na kapantay ka sana sa gitna ng sanlibong magkakapantay;
ni walang magiging kapantay mo saanman ikaw naroroon,
ikaw na di-magaping manlulupig, kailanma’y di natalo.
Ako si Orlando, Quijote, na, nang mawalan ng bait
dahil kay Angélica, ay nakakita ng malalayong dagat,
na nag-aalay sa Kabantugan, sa mga dambana nito,
ng tapang na iginalang ng limot.
Hindi ako maaaring maging kapantay mo; sapagkat ang dangal na ito
ay utang sa iyong mga kabayanihan at sa iyong kabantugan,
yamang, gaya ko, nawalan ka rin ng bait.
Ngunit magiging kapantay kita, kung ang palalong Moro
at ang mabangis na Eskita ay iyong mapasuko, sila na ngayon ay tumatawag sa atin
na magkapantay sa pag-ibig na may masamang kinahinatnan.
Mula sa Kabalyero ng Febo para kay Don Quijote de la Mancha
Soneto
Hindi napantayan ng aking tabak ang inyo,
Febong Espanyol, pinong taong-palasyo,
ni ng aking kamay ang mataas na kaluwalhatian ng tapang ninyo,
kamay na naging kidlat sa sinisikatan at nilulubugan ng araw.
Mga imperyo’y hinamak ko; ang monarkiya
na iniaalok sa akin ng mapulang Silangan nang walang saysay
ay iniwan ko, upang makita ang marangal na mukha
ni Claridiana, ang maganda kong bukang-liwayway.
Inibig ko siya bilang natatangi at pambihirang himala,
at, malayo’t hindi niya kinalulugdan, ang impiyerno mismo
ay natakot sa aking bisig, na sumupil sa kanyang galit.
Ngunit kayo, Quijoteng Godo, bantog at marilag,
dahil kay Dulcinea ay walang hanggan kayo sa mundo,
at siya, dahil sa inyo, ay bantog, marangal at marunong.
Mula kay Solisdán para kay Don Quijote de la Mancha
Soneto
Bagaman, Ginoong Quijote, ang mga kahibangan
ay siyang gumuho sa inyong utak,
kailanma’y di kayo masisisi ninuman
na taong may gawang hamak at imbi.
Ang inyong mga gawa ang siyang hahatol,
pagkat sa pagtutuwid ng mga baluktot kayo’y naglakbay,
na sa makalibong ulit ay pinagbubugbog
ng mga duwag, aba at hamak na tampalasan.
At kung yaring inyong marilag na Dulcinea
ay gumawa sa inyo ng pag-api,
ni magpakita ng mabuting loob sa inyong mga hapis,
sa gayong sakuna, ang inyong maging aliw
ay naging masamang tagapamagitan si Sancho Panza:
hangal ang lalaki, malupit ang dalaga, at kayo’y di mangingibig.
Usapan nina Babieca at Rocinante
Soneto
B. Bakit kayo, Rocinante, napakapayat?
R. Pagkat kailanma’y walang kain, at puro trabaho.
B. E, nasaan na ang sebada at ang dayami?
R. Ni isang subo ay hindi iniiwan sa akin ng aking amo.
B. Tumigil kayo, ginoo, at napakabastos ninyo,
yamang ang dila ninyong pang-asno ay umaalipusta sa amo.
R. Asno siya mula duyan hanggang kabaong.
Gusto ba ninyong makita? Masdan ninyo siyang umiibig.
B. Kahangalan ba ang umibig? R. Hindi malaking karunungan.
B. Kay metapisiko ninyo. R. Gutom lang ako.
B. Idaing ninyo sa eskudero. R. Hindi sapat.
Paano ako daraing sa aking karamdaman,
kung ang amo at ang eskudero o katiwala
ay kapwa hamak na kabayong-gurang tulad ni Rocinante?