Kabanata VII Tungkol sa ikalawang paglalakbay ng ating mabuting kabalyerong si Don Quijote de la Mancha

Habang nasa ganito sila, nagsimulang sumigaw si Don Quijote, na nagsasabing:

Don Quijote: Dito, dito, magigiting na kabalyero; dito’y kailangang ipamalas ang lakas ng inyong magigiting na bisig, pagkat ang mga taga-palasyo ang nakalalamang sa torneo.

Dahil sa pagsugod sa ingay at kaguluhang ito, hindi na itinuloy ang pagsusuri sa iba pang mga aklat na natitira; kaya pinaniniwalaang napunta sa apoy, nang hindi nakikita ni naririnig, ang La Carolea at ang León de España [Ang Leon ng Espanya], kasama ang Los Hechos del Emperador [Ang mga Gawa ng Emperador], na isinulat ni Don Luis de Ávila, na walang alinlangang kabilang sa mga natitira; at marahil, kung nakita ang mga ito ng kura, hindi sana dinanas ng mga ito ang ganoon kabagsik na hatol.

Nang datnan nila si Don Quijote, nakabangon na siya sa kama, at nagpapatuloy sa kanyang mga sigaw at kahibangan, nagtataga nang pasulong at pabalik sa lahat ng dako, at gising na gising na para bang hindi siya kailanman natulog. Niyakap nila siya, at sapilitang ibinalik sa higaan; at, nang mahimasmasan siya nang kaunti, humarap siya sa kura at sinabi rito:

Don Quijote: Tunay nga, Ginoong Arsobispo Turpín, malaking kahihiyan sa ating mga tinatawag na Labindalawang Kapares na pabayaan, nang ganoon-ganoon na lamang, na makamit ng mga kabalyerong taga-palasyo ang tagumpay sa torneong ito, gayong tayong mga mapagsapalaran ang nagkamit ng gantimpala sa tatlong nagdaang araw.

Kura: Tumahimik na kayo, ginoong kumpare,—sabi ng kura,—at loloobin ng Diyos na magbago ang kapalaran, at ang natatalo ngayon ay mapanalunan bukas; at asikasuhin muna ninyo ang inyong kalusugan sa ngayon, sapagkat sa tingin ko ay labis kayong pagod, kung hindi man malubha ang inyong sugat.

Don Quijote: Sugatan ay hindi,—sabi ni Don Quijote,—ngunit lamog at bugbog, walang alinlangan diyan; pagkat ang bastardong iyon na si Don Roldán ay pinagpapalo ako ng katawan ng isang ensina [uri ng matigas na punong-kahoy], at lahat ay dahil sa inggit, pagkat nakikita niyang ako lamang ang katapat ng kanyang mga kagitingan. Datapwat hindi ako tatawaging Reinaldos de Montalbán kung, pagbangon ko sa higaang ito, ay hindi ko siya pagbabayarin, sa kabila ng lahat ng kanyang mga engkanto; at, sa ngayon, dulutan ninyo ako ng pagkain, pagkat batid kong iyan ang pinakamakabubuti sa akin, at ipaubaya na sa akin ang aking paghihiganti.

Gayon nga ang ginawa nila: pinakain nila siya, at nakatulog siyang muli, at sila naman ay namangha sa kanyang kabaliwan.

Nang gabing iyon ay sinunog at tinupok ng katiwala ang lahat ng aklat na nasa bakuran at sa buong bahay, at may mga nasunog marahil na karapat-dapat sanang ingatan sa mga arkibo magpakailanman; ngunit hindi ito pinahintulutan ng kanilang kapalaran at ng katamaran ng tagasuri; at sa gayon ay natupad sa kanila ang kasabihang kung minsan ay ang mga matuwid ang nagbabayad para sa mga makasalanan.

Isa sa mga lunas na ibinigay noon ng kura at ng barbero para sa sakit ng kanilang kaibigan ay ang pagpaderan at pagsarhan nang tuluyan ang silid ng mga aklat, upang hindi niya matagpuan ang mga ito pagbangon niya—baka, kapag inalis ang sanhi, ay matigil ang bunga—at ang sabihing isang engkantador ang tumangay sa mga ito, kasama ang silid at lahat; at ganoon nga ang ginawa, nang napakabilis. Makalipas ang dalawang araw ay bumangon si Don Quijote, at ang una niyang ginawa ay puntahan ang kanyang mga aklat; at, dahil hindi niya matagpuan ang silid kung saan niya ito iniwan, palakad-lakad siya sa iba’t ibang dako, hinahanap ito. Pumupunta siya sa dating kinaroroonan ng pinto, at kinakapa ito ng kanyang mga kamay, at paikot-ikot niyang iginagala ang kanyang mga mata sa lahat ng dako, nang walang sinasabing anuman; ngunit, matapos ang mahabang sandali, tinanong niya ang kanyang katiwala kung saang dako naroon ang silid ng kanyang mga aklat. Ang katiwala, na naturuan na nang mabuti kung ano ang dapat isagot, ay nagsabi sa kanya:

Katiwala: Anong silid, o anong ano pa man, ang hinahanap po ninyo? Wala nang silid ni mga aklat sa bahay na ito, sapagkat ang lahat ay tinangay ng demonyo mismo.

Pamangkin: Hindi po demonyo,—tugon ng pamangkin,—kundi isang engkantador na dumating sakay ng isang ulap isang gabi, pagkaraan ng araw na umalis kayo rito, at, pagkababa mula sa isang dambuhalang ahas na kanyang sinasakyan, pumasok siya sa silid, at hindi ko alam kung ano ang ginawa niya sa loob, sapagkat makalipas ang maikling sandali ay lumabas siyang lumilipad sa bubong, at iniwan niyang puno ng usok ang bahay; at, nang maisipan naming tingnan kung ano ang kanyang ginawa, wala na kaming nakitang aklat ni silid; ang tanging natatandaan lamang namin nang mabuti ng katiwala ay na, sa pag-alis ng masamang matandang iyon, sinabi niya nang malakas na, dahil sa lihim na pagkagalit niya sa may-ari ng mga aklat at silid na iyon, iniwan niya sa bahay na iyon ang pinsalang makikita pagkatapos. Sinabi rin niya na ang pangalan niya ay ang pantas na si Muñatón.

Don Quijote: Frestón ang sinabi niya marahil,—sabi ni Don Quijote.

Katiwala: Hindi ko po alam,—tugon ng katiwala,—kung Frestón o Fritón ang pangalan niya; ang alam ko lamang ay nagtatapos sa tón ang kanyang pangalan.

Don Quijote: Ganoon nga,—sabi ni Don Quijote,—pagkat iyan ay isang pantas na engkantador, malaking kaaway ko, na may galit sa akin, pagkat batid niya sa pamamagitan ng kanyang mga sining at karunungan na, sa pagdaan ng panahon, ako ay makikipaglaban nang isahan sa isang kabalyerong kanyang tinatangkilik, at siya ay aking gagapiin, nang hindi niya ito mahahadlangan, kaya sinisikap niyang gawan ako ng lahat ng kapighatiang kaya niya; ngunit sinasabi ko sa kanya na hindi niya masasalungat ni maiiwasan ang itinakda ng langit.

Pamangkin: Sino po ang nag-aalinlangan diyan?—sabi ng pamangkin.—Ngunit sino po ang nagsasangkot sa inyo, tiyo, sa ganyang mga away? Hindi po ba mas mabuting manatili kayong tahimik sa inyong bahay at huwag nang gumala sa mundo upang maghanap ng tinapay na higit pa sa trigo, nang hindi iniisip na marami ang pumupunta upang kumuha ng lana at umuuwing sila ang nagupitan?

Don Quijote: O pamangkin ko,—tugon ni Don Quijote,—at kay laki ng iyong pagkakamali! Bago pa ako magupitan, nabunot at naahit ko na ang balbas ng sinumang magtangkang humipo kahit sa dulo ng iisa kong buhok.

Hindi na siya ibig sagutin pa ng dalawa, sapagkat nakita nilang nag-iinit na ang kanyang ulo.

Ang nangyari nga ay nanatili siya sa bahay nang labinlimang araw nang napakatahimik, nang walang ipinakikitang tanda na ibig niyang ulitin ang kanyang mga unang kahibangan, at sa mga araw na iyon ay nagkaroon siya ng lubhang nakatutuwang mga usapan kasama ang kanyang dalawang kumpare, ang kura at ang barbero, tungkol sa sinasabi niya na ang bagay na pinakakailangan ng mundo ay ang mga kabalyerong gala, at ang muling pagbuhay rito ng kabalyeriyang gala. Kung minsan ay sinasalungat siya ng kura at kung minsan ay sinasang-ayunan, sapagkat kung hindi niya gagawin ang ganitong pakana, walang paraan upang makasundo siya.

Sa panahong ito, sinuyo ni Don Quijote ang isang magsasaka na kanyang kapitbahay, isang taong marangal—kung maibibigay man ang titulong ito sa isang mahirap—ngunit napakakaunti ng asin sa bumbunan. Sa madaling salita, napakarami ng sinabi niya rito, ng kanyang panghihikayat at pangako, kaya nagpasiya ang kawawang taga-bukid na sumama sa kanya at maglingkod bilang kanyang eskudero. Sinasabi sa kanya ni Don Quijote, bukod sa iba pang mga bagay, na maghanda siyang sumama sa kanya nang maluwag sa loob, sapagkat maaaring may mangyaring pakikipagsapalaran na sa isang kisap-mata ay makapagwagi siya ng isang ínsula [pulo], at iwan niya roon ang magsasaka bilang gobernador nito. Dahil sa mga pangakong ito at sa iba pang tulad nito, iniwan ni Sancho Panza, na siyang pangalan ng magsasaka, ang kanyang asawa at mga anak at naglingkod bilang eskudero ng kanyang kapitbahay.

Pagkatapos ay inasikaso ni Don Quijote ang paghahanap ng salapi; at, sa pagbebenta ng isang bagay at pagsasangla ng iba, at pagbebenta ng lahat nang palugi, nakalikom siya ng sapat na halaga. Kumuha rin siya ng isang rodela [bilog na kalasag], na hiniram niya sa isang kaibigan, at, matapos ayusin ang sira niyang kasko sa abot ng kanyang makakaya, ipinaalam niya sa kanyang eskuderong si Sancho ang araw at oras na balak niyang lumakad, upang maihanda nito ang anumang sa tingin nito ay pinakakailangan nito. Higit sa lahat ay ibinilin niya rito na magdala ng alporhas; at sinabi nitong magdadala siya, at balak din niyang dalhin ang isang napakahusay na asnong pag-aari niya, sapagkat hindi siya sanay na maglakad nang malayo. Sa bagay ng asno ay nag-alinlangan nang kaunti si Don Quijote, iniisip kung may naaalala siyang kabalyerong gala na nagsama ng eskuderong nakasakay nang paasno, ngunit wala siyang naalala kahit isa; gayunman, sa kabila nito, ipinasiya niyang dalhin nito ang asno, sa balak na bigyan ito ng mas marangal na masasakyan sa unang pagkakataon, sa pamamagitan ng pag-agaw ng kabayo ng unang bastos na kabalyerong makasalubong niya. Naglaan siya ng mga kamisa at ng iba pang mga bagay na makakaya niya, alinsunod sa payong ibinigay sa kanya ng may-ari ng tuluyan; at nang magawa at matupad ang lahat ng ito, nang hindi nagpapaalam si Panza sa kanyang mga anak at asawa, ni si Don Quijote sa kanyang katiwala at pamangkin, isang gabi ay umalis sila sa nayon nang walang taong nakakita sa kanila; at sa gabing iyon ay napakalayo ng kanilang nilakbay, kaya sa pagbubukang-liwayway ay tiwala na silang hindi na sila matatagpuan kahit hanapin pa sila.

Nakasakay si Sancho Panza sa kanyang asno na parang isang patriyarka, dala ang kanyang alporhas at ang kanyang sisidlang-balat ng alak, at may malaking pananabik na makita na ang sarili bilang gobernador ng ínsula na ipinangako sa kanya ng kanyang amo. Nagkataong tinahak ni Don Quijote ang siya ring landas at daan na tinahak niya sa kanyang unang paglalakbay, na dumaan sa kapatagan ng Montiel, na nilakbay niya nang hindi gaanong nahihirapan kaysa noong nakaraan, sapagkat, dahil umaga pa at pahilis ang tama sa kanila ng mga sinag ng araw, hindi sila napapagod. Sinabi noon ni Sancho Panza sa kanyang amo:

Sancho Panza: Tandaan po ninyo, panginoong kabalyerong gala, na huwag sanang malimutan ninyo ang ipinangako ninyo sa akin tungkol sa ínsula; sapagkat kaya ko itong pamahalaan, gaano man kalaki.

Dito ay sumagot sa kanya si Don Quijote:

Don Quijote: Dapat mong malaman, kaibigang Sancho Panza, na naging kaugaliang laganap ng mga sinaunang kabalyerong gala ang gawing gobernador ang kanilang mga eskudero ng mga ínsula o kahariang kanilang napagwagian, at ipinasiya kong huwag mawala dahil sa akin ang ganitong kaugalian ng pagtanaw ng utang na loob; bagkus, balak ko pang higitan ito: sapagkat sila, kung minsan, at marahil kadalasan, ay naghihintay hanggang tumanda ang kanilang mga eskudero; at, kapag sawa na ang mga ito sa paglilingkod at sa pagdanas ng masasamang araw at mas masasamang gabi, binibigyan nila ang mga ito ng anumang titulo ng konde, o, kung sukdulan na, ng markes, ng anumang lambak o lalawigang hindi gaanong mahalaga; ngunit, kung mabubuhay ka at mabubuhay ako, maaaring mangyari na bago pa lumipas ang anim na araw ay makapagwagi ako ng isang kahariang may iba pang kahariang nakapailalim dito, na angkop na angkop upang koronahan kita bilang hari ng isa sa mga iyon. At huwag mong ituring na kalabisan ito, sapagkat may mga bagay at pangyayaring sumasapit sa ganitong mga kabalyero sa mga paraang hindi pa kailanman nakita ni naisip, kaya madali kitang mabibigyan ng higit pa sa ipinangako ko sa iyo.

Sancho Panza: Kung ganoon,—tugon ni Sancho Panza,—kung ako’y magiging hari sa pamamagitan ng isa sa mga himalang sinasabi ninyo, kahit papaano, si Juana Gutiérrez, ang aking kabiyak, ay magiging reyna, at ang aking mga anak ay mga prinsipe.

Don Quijote: Aba, sino ang nag-aalinlangan diyan?—tugon ni Don Quijote.

Sancho Panza: Ako po ang nag-aalinlangan,—tugon ni Sancho Panza;—sapagkat sa palagay ko, kahit magpaulan pa ang Diyos ng mga kaharian sa lupa, wala ni isang babagay sa ulo ni Mari Gutiérrez. Alamin po ninyo, panginoon, na hindi siya nagkakahalaga ng dalawang maravedí [maliit na baryang tanso] bilang reyna; mas babagay sa kanya ang maging kondesa, at kahit iyon ay sa tulong pa ng Diyos.

Don Quijote: Ipagkatiwala mo iyan sa Diyos, Sancho,—tugon ni Don Quijote,—at ibibigay Niya ang pinakaangkop sa kanya; ngunit huwag mong pababain nang ganyan ang iyong loob, na masisiyahan ka na sa anumang mas mababa pa sa pagiging adelantado [gobernador ng lalawigan].

Sancho Panza: Hindi ko po gagawin iyon, panginoon ko,—tugon ni Sancho;—lalo na at napakadakilang amo ang mayroon ako sa inyo, na makapagbibigay sa akin ng lahat ng nababagay sa akin at kaya kong pasanin.