Kabanata VIII Tungkol sa mabuting kinalabasang tinamo ng magiting na si Don Quijote sa nakatatakot at kailanma'y hindi naisip na pakikipagsapalaran sa mga gilingang-hangin, kasama ang iba pang mga pangyayaring karapat-dapat sa masayang paggunita

Sa sandaling iyon, natanaw nila ang tatlumpu o apatnapung gilingang-hangin na naroroon sa kapatagang iyon; at, nang makita ni Don Quijote ang mga ito, sinabi niya sa kanyang eskudero:

Don Quijote: Ang kapalaran ay gumagabay sa ating mga gawain nang higit na mabuti kaysa sa maaari nating hangarin; pagkat tingnan mo roon, kaibigang Sancho Panza, kung saan lumilitaw ang tatlumpu, o kaunti pang higit, na mga dambuhalang higante, na balak kong kalabanin at kitlan ng buhay, silang lahat, at sa mga samsam mula sa kanila ay magsisimula tayong yumaman; sapagkat ito ay makatarungang digmaan, at malaking paglilingkod sa Diyos ang alisin ang ganoong masamang binhi sa balat ng lupa.

Sancho Panza: Anong mga higante?—sabi ni Sancho Panza.

Don Quijote: Iyong mga nakikita mo roon,—tugon ng kanyang amo,—na mahahaba ang bisig, sapagkat ang ilan sa kanila ay karaniwang may mga bisig na halos dalawang legua [sukat ng layo, mga limang kilometro] ang haba.

Sancho Panza: Tingnan po ninyo,—tugon ni Sancho,—na ang mga nakikita roon ay hindi mga higante, kundi mga gilingang-hangin, at ang tila mga bisig nila ay ang mga pakpak, na, kapag pinaiikot ng hangin, ang nagpapaikot sa batong panggiling.

Don Quijote: Halatang-halata,—tugon ni Don Quijote,—na hindi ka bihasa sa bagay na ito ng mga pakikipagsapalaran: sila ay mga higante; at kung natatakot ka, lumayo ka riyan, at magdasal ka habang ako ay makikipagsagupa sa kanila sa isang mabangis at di-pantay na labanan.

At, pagkasabi nito, tinadyakan niya ng espuwela ang kanyang kabayong si Rocinante, nang hindi pinapansin ang mga sigaw ng kanyang eskuderong si Sancho, na nagbababala sa kanya na, walang anumang alinlangan, mga gilingang-hangin, at hindi mga higante, ang mga sasalakayin niya. Ngunit lubha siyang nakatitiyak na mga higante ang mga iyon, kaya hindi niya naririnig ang mga sigaw ng kanyang eskuderong si Sancho, ni napapansin, kahit napakalapit na niya, kung ano ang mga iyon; bagkus ay sumisigaw siya nang malakas:

Don Quijote: Huwag magsitakas, O mga duwag at hamak na nilalang; pagkat iisang kabalyero lamang ang sa inyo’y sumasalakay.

Nang sandaling iyon ay umihip ang kaunting hangin at nagsimulang gumalaw ang malalaking pakpak, at nang makita ito ni Don Quijote, sinabi niya:

Don Quijote: Kahit higit pang bisig ang inyong igalaw kaysa sa higanteng si Briareo, ito’y pagbabayaran ninyo sa akin.

At, pagkasabi nito, at buong pusong ipinagkatiwala ang sarili sa kanyang ginang na si Dulcinea, na hinihiling na saklolohan siya nito sa ganoong kagipitan, nakakubling mabuti sa likod ng kanyang rodela [bilog na kalasag], nakaumang ang sibat, sumugod siya sa buong tulin ng takbo ni Rocinante at sinalakay ang unang gilingang nasa harapan niya; at, nang tusukin niya ng sibat ang pakpak, pinaikot ito ng hangin nang may gayong bagsik na nagkapira-piraso ang sibat, at hinila nito ang kabayo at ang kabalyero, na gumulong nang lubhang bugbog sa kapatagan. Dumating si Sancho Panza upang saklolohan siya, sa buong bilis ng takbo ng kanyang asno, at pagdating niya ay natagpuan niyang hindi na ito makakilos: gayon kalakas ang pagkakabagsak sa kanya ni Rocinante.

Sancho Panza: Diyos ko po!—sabi ni Sancho.—Hindi ba sinabi ko na po sa inyo na tingnan ninyong mabuti ang inyong ginagawa, na mga gilingang-hangin lamang ang mga iyon, at walang hindi makaaalam niyon maliban sa sinumang may ganoon ding mga gilingan sa ulo?

Don Quijote: Tumahimik ka, kaibigang Sancho,—tugon ni Don Quijote,—pagkat ang mga bagay ng digmaan, higit sa iba, ay laging napapailalim sa walang tigil na pagbabago; lalo na’t sa palagay ko, at iyan ang totoo, ang pantas na si Frestón, na nagnakaw ng aking silid at mga aklat, ay ginawang mga gilingan ang mga higanteng ito upang agawin sa akin ang karangalan ng pagtalo sa kanila: gayon kalaki ang kanyang galit sa akin; ngunit, sa huli’t huli, kakaunti ang magagawa ng kanyang masasamang sining laban sa kabutihan ng aking espada.

Sancho Panza: Loobin nawa iyan ng Diyos, yamang kaya Niya,—tugon ni Sancho Panza.

At, nang matulungan niya itong makatayo, muli itong sumakay kay Rocinante, na halos nalinsad ang balikat. At, habang pinag-uusapan ang nagdaang pakikipagsapalaran, ipinagpatuloy nila ang daan patungong Puerto Lápice, sapagkat sinasabi ni Don Quijote na doon ay hindi maaaring hindi sila makatagpo ng marami at iba’t ibang pakikipagsapalaran, dahil iyon ay lugar na lubhang dinaraanan ng mga manlalakbay; ngunit labis siyang nalulungkot dahil nawalan siya ng sibat; at, nang sabihin niya ito sa kanyang eskudero, sinabi niya rito:

Don Quijote: Naaalala kong nabasa ko na isang kabalyerong Kastila, na nagngangalang Diego Pérez de Vargas, nang mabali ang kanyang espada sa isang labanan, ay pumutol mula sa isang ensina [uri ng matigas na punong-kahoy] ng isang mabigat na sanga o katawan ng puno, at sa pamamagitan nito ay gumawa siya ng gayong mga bagay nang araw na iyon, at nakadurog ng napakaraming Moro, kaya ibinigay sa kanya ang palayaw na Machuca [Tagadurog], at sa gayon, siya at ang kanyang mga inapo ay tinawag, mula sa araw na iyon, na Vargas y Machuca. Sinasabi ko ito sa iyo, sapagkat mula sa unang ensina o roble na aking matagpuan ay balak kong pumutol ng isa pang sangang kasinlaki at kasinghusay niyon, na inaakala ko at balak kong gamitin sa paggawa ng gayong mga kabayanihan, na ituturing mo ang iyong sarili na lubhang mapalad na ikaw ay naging karapat-dapat na makita ang mga iyon at maging saksi sa mga bagay na halos hindi kapani-paniwala.

Sancho Panza: Nasa kamay ng Diyos,—sabi ni Sancho;—pinaniniwalaan ko po ang lahat ng iyan gaya ng sinasabi ninyo; ngunit umayos po kayo nang kaunti, sapagkat tila nakahilig kayo sa isang tabi, at marahil iyan ay dahil sa bugbog ng pagkakabagsak.

Don Quijote: Iyan nga ang totoo,—tugon ni Don Quijote;—at kung hindi ako dumaraing sa sakit, iyon ay dahil hindi pinahihintulutan ang mga kabalyerong gala na dumaing sa anumang sugat, kahit lumuwa pa ang kanilang bituka sa sugat na iyon.

Sancho Panza: Kung ganoon po iyan, wala akong maisasagot,—tugon ni Sancho,—ngunit alam ng Diyos na ikatutuwa ko kung dumaraing kayo kapag may masakit sa inyo. Tungkol sa akin, masasabi kong dadaing ako kahit sa pinakamaliit na sakit na madama ko, maliban na lamang kung ang tuntuning iyan ng hindi pagdaing ay saklaw rin ang mga eskudero ng mga kabalyerong gala.

Hindi napigilan ni Don Quijote ang matawa sa kawalang-malay ng kanyang eskudero; kaya ipinaliwanag niya rito na maaari itong dumaing nang malaya, kung kailan at paano man nito ibigin, may gana man o wala; sapagkat hanggang noon ay wala pa siyang nabasang anumang salungat dito sa orden ng kabalyeriya. Sinabi sa kanya ni Sancho na tingnan nito na oras na ng pagkain. Sumagot ang kanyang amo na hindi pa niya ito kailangan sa ngayon; na kumain na lamang ito kailanman nito gustuhin. Sa pahintulot na ito, inayos ni Sancho ang kanyang upo sa abot ng kanyang makakaya sa ibabaw ng kanyang asno, at, inilabas mula sa alporhas ang inilagay niya roon, naglalakad siya at kumakain sa likod ng kanyang amo nang hinay-hinay, at paminsan-minsan ay tinutungga ang sisidlang-balat ng alak, nang may gayong sarap na maiinggit sa kanya ang pinakamaginhawang may-ari ng kainan sa Málaga. At, habang patuloy siyang lumalagok nang madalas sa ganoong paraan, hindi na niya naaalala ang anumang pangakong ginawa sa kanya ng kanyang amo, at hindi niya itinuturing na isang hirap, kundi isang malaking ginhawa, ang gumala upang maghanap ng mga pakikipagsapalaran, gaano man kapanganib ang mga ito.

Sa madaling salita, nagpalipas sila ng gabing iyon sa gitna ng ilang punongkahoy, at mula sa isa sa mga iyon ay pumutol si Don Quijote ng isang tuyong sanga na halos maaaring magsilbing sibat, at ikinabit niya roon ang bakal na dulo na inalis niya sa sibat na nabali. Buong gabing iyon ay hindi natulog si Don Quijote, iniisip ang kanyang ginang na si Dulcinea, upang umayon sa kanyang nabasa sa kanyang mga aklat, nang ang mga kabalyero ay nagpapalipas nang walang tulog ng maraming gabi sa mga kagubatan at mga ilang, libang sa mga alaala ng kanilang mga ginang. Hindi ganoon ang pagpapalipas ng gabi ni Sancho Panza, na, palibhasa’y busog ang tiyan, at hindi sa tubig na may chicoria [mapait na halamang ginagawang inuming panlunas], ay tuloy-tuloy na natulog nang buong magdamag; at, kung hindi siya tinawag ng kanyang amo, hindi sana siya magigising ng mga sinag ng araw na tumatama sa kanyang mukha, ni ng awit ng mga ibon, na, marami at lubhang masasaya, ay bumabati sa pagdating ng bagong araw. Pagbangon niya ay tumungga siya sa sisidlang-balat ng alak, at natagpuan niyang medyo mas payat ito kaysa noong nakaraang gabi; at nalungkot ang kanyang puso, sapagkat sa tingin niya ay wala sa kanilang daraanan ang makapupuno agad sa kakulangan nito. Ayaw mag-almusal ni Don Quijote, sapagkat, gaya ng nasabi na, ipinasiya niyang mabuhay sa masasarap na alaala. Bumalik sila sa nasimulan nilang daan patungong Puerto Lápice, at, bandang alas-tres ng hapon, natanaw nila ito.

Don Quijote: Dito,—sabi ni Don Quijote, nang matanaw ito,—maaari nating ilubog, kapatid na Sancho Panza, ang ating mga kamay hanggang siko sa tinatawag nilang mga pakikipagsapalaran. Ngunit tandaan mo na, kahit makita mo ako sa pinakamalalaking panganib sa mundo, hindi mo dapat hawakan ang iyong espada upang ipagtanggol ako, maliban na lamang kung makita mong ang mga umaapi sa akin ay mga hampaslupa at mabababang tao, sapagkat sa ganoong kaso ay maaari mo akong tulungan; ngunit kung sila ay mga kabalyero, sa anumang paraan ay hindi ipinahihintulot ni ipinagkakaloob sa iyo ng mga batas ng kabalyeriya na tulungan mo ako, hanggang hindi ka pa nahihirang na kabalyero.

Sancho Panza: Tiyak po, panginoon,—tugon ni Sancho,—na lubos kayong masusunod dito; at higit pa, sapagkat ako po, sa ganang akin, ay mapayapa at kaaway ng pakikisangkot sa mga gulo at away. Totoo ngang, sa bagay na pagtatanggol sa aking sarili, hindi ko gaanong papansinin ang mga batas na iyan, sapagkat pinahihintulutan ng mga batas ng Diyos at ng tao na ipagtanggol ng bawat isa ang sarili laban sa sinumang ibig umapi sa kanya.

Don Quijote: Iyan din ang sinasabi ko,—tugon ni Don Quijote;—ngunit, sa bagay na pagtulong sa akin laban sa mga kabalyero, kailangan mong pigilin ang iyong likas na silakbo.

Sancho Panza: Sinasabi ko pong gayon ang gagawin ko,—tugon ni Sancho,—at iingatan ko ang utos na iyan nang kasingtapat ng pangingilin ko sa araw ng Linggo.

Habang nag-uusap sila nang ganito, lumitaw sa daan ang dalawang prayle ng orden ni San Benito, nakasakay sa dalawang dromedaryo: sapagkat hindi mas maliit pa roon ang dalawang mulang sinasakyan nila. Suot nila ang kanilang mga salaming pambiyahe at dala ang kanilang mga payong pang-araw. Sa likod nila ay may dumarating na isang karwahe, na sinasamahan ng apat o limang taong nakakabayo at dalawang tagapag-alaga ng mula na naglalakad. Nakasakay sa karwahe, gaya ng nalaman pagkatapos, ang isang ginang mula sa Vizcaya, na papunta sa Sevilla, kung saan naroon ang kanyang asawa, na tutungo sa Indias upang humawak ng isang napakarangal na katungkulan. Hindi kasama ng ginang ang mga prayle, kahit iisa ang kanilang daan; ngunit, halos hindi pa sila natatanaw ni Don Quijote, nang sabihin niya sa kanyang eskudero:

Don Quijote: Kung hindi ako nagkakamali, ito na ang pinakatanyag na pakikipagsapalarang nakita kailanman; pagkat ang mga itim na anyong iyon na lumilitaw roon ay marahil, at walang alinlangang sila nga, ilang engkantador na may tinangay na isang prinsesa sa karwaheng iyon, at kailangang ituwid ko ang baluktot na ito sa buong kapangyarihan ko.

Sancho Panza: Mas masahol pa ito kaysa sa mga gilingang-hangin,—sabi ni Sancho.—Tingnan po ninyo, panginoon, na ang mga iyon ay mga prayle ni San Benito, at ang karwahe ay marahil pag-aari ng ilang manlalakbay. Tingnan po ninyo, sinasabi ko, na tingnan ninyong mabuti ang inyong ginagawa, baka linlangin kayo ng demonyo.

Don Quijote: Nasabi ko na sa iyo, Sancho,—tugon ni Don Quijote,—na kakaunti ang alam mo sa bagay ng mga pakikipagsapalaran; totoo ang sinasabi ko, at ngayon ay makikita mo.

At, pagkasabi nito, nauna siya at pumuwesto sa gitna ng daang dinaraanan ng mga prayle, at, nang makalapit na sila nang sapat na sa tingin niya ay maririnig na nila ang kanyang sasabihin, sinabi niya nang malakas:

Don Quijote: O lahing makademonyo at halimaw, bitawan ninyo ngayon din ang matataas na prinsesang sa karwaheng iyan ay inyong dinadalang sapilitan; kundi’y humanda kayong tumanggap ng madaling kamatayan, bilang makatarungang parusa sa inyong masasamang gawa.

Pinigil ng mga prayle ang renda, at namangha sila kapwa sa anyo ni Don Quijote at sa kanyang mga salita, na sinagot nila:

Prayle: Ginoong kabalyero, hindi kami makademonyo ni halimaw, kundi dalawang relihiyoso ni San Benito na naglalakbay sa aming daan, at hindi namin alam kung may dala o wala ang karwaheng ito na anumang prinsesang sapilitang tinangay.

Don Quijote: Sa harap ko’y walang bisa ang malalambot na salita, pagkat kilala ko na kayo, mga taksil na hampaslupa,—sabi ni Don Quijote.

At, nang hindi na naghintay ng iba pang sagot, tinadyakan niya ng espuwela si Rocinante at, nakababa ang sibat, sumugod siya sa unang prayle, nang may gayong bangis at tapang na, kung hindi kusang nagpabagsak ang prayle mula sa likod ng kanyang mula, napabagsak sana niya ito sa lupa nang labag sa kalooban nito, at malubha pang sugatan, kung hindi man bumagsak na patay. Ang ikalawang relihiyoso, nang makita kung paano tinatrato ang kanyang kasama, ay sinipa sa tagiliran ang kastilyo ng kanyang mabuting mula, at nagsimulang tumakbo sa kapatagang iyon, nang mas mabilis pa kaysa sa hangin mismo.

Si Sancho Panza, nang makita ang prayle sa lupa, ay mabilis na bumaba sa kanyang asno, sinunggaban ang prayle at sinimulang hubarin ang abito nito. Dumating noon ang dalawang utusan ng mga prayle at tinanong siya kung bakit niya ito hinuhubaran. Sumagot sa kanila si Sancho na iyon ay nauukol sa kanya nang ayon sa batas, bilang samsam sa labanang pinagwagian ng kanyang panginoong si Don Quijote. Ang mga utusan, na hindi marunong ng biro, at hindi nakauunawa ng tungkol sa mga samsam at labanan, nang makitang nakalayo na roon si Don Quijote, at kausap ang mga sakay ng karwahe, ay sinunggaban si Sancho at ibinagsak siya sa lupa; at, nang hindi nag-iiwan ni isang buhok sa kanyang balbas, ginulpi nila siya ng sipa at iniwan siyang nakahandusay sa lupa, walang hininga ni malay. At, nang hindi naghihintay ni sandali, muling sumakay ang prayle, lubhang natatakot at nanghihina ang loob at namumutla ang mukha; at, nang makasakay na, sumunod siya sa kanyang kasama, na naghihintay sa kanya sa may kalayuan, at inaabangan kung saan hahantong ang kaguluhang iyon; at, nang hindi na ibig hintayin ang katapusan ng buong nasimulang pangyayaring iyon, nagpatuloy sila sa kanilang daan, na nagkukrus nang higit pa kaysa kung pasan nila ang demonyo sa kanilang likod.

Si Don Quijote naman, gaya ng nasabi na, ay kausap ang ginang sa karwahe, at sinasabi sa kanya:

Don Quijote: Ang inyong kariktan, ginang ko, ay makagagawa sa kanyang sarili ng anumang ibigin ng kanyang loob, pagkat ang kapalaluan ng inyong mga mandaragit ay nakahandusay na sa lupa, ibinuwal ng yaring malakas kong bisig; at, upang hindi kayo mabalisa sa pagnanais na mabatid ang ngalan ng inyong tagapagligtas, alamin ninyong ako’y si Don Quijote de la Mancha, kabalyerong gala at mapagsapalaran, at bihag ng walang kapares at marilag na Doña Dulcinea del Toboso; at, bilang ganti sa biyayang tinanggap ninyo sa akin, wala akong ibang hinihiling kundi ang kayo’y bumalik sa Toboso, at sa ngalan ko’y humarap kayo sa ginang na ito at sabihin sa kanya ang aking ginawa para sa inyong kalayaan.

Ang lahat ng sinasabing ito ni Don Quijote ay pinakikinggan ng isa sa mga eskuderong sumasama sa karwahe, na taga-Vizcaya; at ito, nang makitang ayaw niyang paraanin ang karwahe, kundi sinasabing kailangan itong bumalik agad sa Toboso, ay lumapit kay Don Quijote at, hinawakan ang kanyang sibat, sinabi sa kanya, sa masamang wikang Kastila at mas masama pang wikang Biskaino, nang ganito:

Biskaino: Lakad, kabalyerong sana masama lakad; sa Diyos na lumikha ako, kung hindi iwan mo karwahe, gayon patayin mo ikaw gaya ikaw diyan Biskaino.

Naunawaan siya nang mabuti ni Don Quijote, at buong hinahong sinagot siya:

Don Quijote: Kung ikaw ay kabalyero, na hindi ka naman, naparusahan ko na sana ang iyong kahangalan at kapangahasan, hamak na nilalang.

Dito ay tumugon ang Biskaino:

Biskaino: Ako hindi kabalyero? Sumpa Diyos kasinsinungaling mo gaya Kristiyano. Kung sibat tapon mo at espada bunot mo, ang tubig kay bilis makita mo na pusa dala mo! Biskaino sa lupa, hidalgo [maharlikang mababa ang ranggo] sa dagat, hidalgo sa demonyo; at sinungaling ka, tingnan kung iba sabihin mo bagay.

Don Quijote: Ngayon ninyo makikita, wika ni Agrajes!—tugon ni Don Quijote.

At, ibinagsak ang sibat sa lupa, binunot niya ang kanyang espada at isinukbit sa bisig ang kanyang rodela, at sinugod ang Biskaino na may pasyang kitlin ang buhay nito. Ang Biskaino, nang makita siyang dumarating nang ganoon, kahit ibig sana niyang bumaba sa mula, na, dahil isa sa masasamang paupahan, ay hindi maaasahan, ay walang ibang nagawa kundi bunutin ang kanyang espada; ngunit sinuwerte siya na nasa tabi siya ng karwahe, kung saan nakakuha siya ng isang unan na nagsilbing kalasag niya, at agad silang nagsalubong na para bang sila’y dalawang magkaaway hanggang kamatayan. Ibig sana silang pagkasunduin ng iba pang mga tao, ngunit hindi nila magawa, sapagkat sinasabi ng Biskaino sa kanyang mga salitang hindi magkakadugtong na kung hindi siya pababayaang tapusin ang kanyang laban, siya mismo ang papatay sa kanyang ginang at sa lahat ng taong hahadlang sa kanya. Ang ginang sa karwahe, namamangha at natatakot sa kanyang nakikita, ay nag-utos sa kutsero na ilayo nang kaunti ang karwahe, at mula sa malayo ay pinanood niya ang mabagsik na sagupaan, at sa kalagitnaan nito ay binigyan ng Biskaino si Don Quijote ng isang malakas na taga sa ibabaw ng isang balikat, lampas sa rodela, na, kung tumama ito nang walang sangga, ay nahati sana siya hanggang baywang. Si Don Quijote, na nadama ang bigat ng dambuhalang tagang iyon, ay sumigaw nang malakas, na nagsasabing:

Don Quijote: O ginang ng aking kaluluwa, Dulcinea, bulaklak ng kariktan, saklolohan ninyo yaring inyong kabalyero, na, upang bigyang-kasiyahan ang inyong dakilang kabutihan, sa mabagsik na kagipitang ito’y nasasadlak!

Ang pagsasabi nito, at ang paghigpit ng hawak sa espada, at ang pagkubli nang mabuti sa kanyang rodela, at ang pagsugod sa Biskaino, ay naganap nang sabay-sabay, taglay ang pasyang ipagsapalaran ang lahat sa iisang hampas.

Ang Biskaino, nang makita siyang dumarating nang ganoon laban sa kanya, ay nakaunawang mabuti, sa kapangahasan nito, na matindi ang galit nito, at ipinasiyang gawin ang gayon ding ginawa ni Don Quijote; kaya hinintay niya ito nang nakakubling mabuti sa likod ng kanyang unan, nang hindi maipaling ang mula sa isang panig man o sa kabila; sapagkat, sa labis na pagod at dahil hindi sanay sa ganoong mga larong-bata, hindi na ito makahakbang kahit isa.

Dumarating nga, gaya ng nasabi na, si Don Quijote laban sa maingat na Biskaino, nakataas ang espada, na may pasyang hatiin ito sa gitna, at hinihintay naman siya ng Biskaino na nakataas din ang espada at nababalutan ng kanyang unan, at ang lahat ng nakapaligid ay natatakot at nananabik sa kung ano ang mangyayari mula sa gayon kalalaking hampas na ipinagbabanta nila sa isa’t isa; at ang ginang sa karwahe at ang iba pa niyang mga katulong na babae ay nangangako ng sanlibong panata at alay sa lahat ng mga larawan at mga dambana sa Espanya, upang iligtas ng Diyos ang kanilang eskudero at sila mismo sa gayon kalaking panganib na kinasasadlakan nila.

Ngunit ang masama sa lahat ng ito ay sa puntong ito at sa kalagayang ito iniwang nakabitin ng may-akda ng kasaysayang ito ang labanang ito, at nagdadahilang wala na siyang natagpuang iba pang nasulat tungkol sa mga kagitingang ito ni Don Quijote maliban sa mga naisalaysay na niya. Totoo nga na ayaw maniwala ng ikalawang may-akda ng akdang ito na ang ganoon kapansin-pansing kasaysayan ay naisuko na sa mga batas ng pagkalimot, ni na naging ganoon kawalang-hilig mag-usisa ang mga talino ng La Mancha upang wala silang maingatan sa kanilang mga arkibo o sa kanilang mga mesang-sulatan na ilang papeles na tumatalakay sa tanyag na kabalyerong ito; kaya, dahil sa ganitong kaisipan, hindi siya nawalan ng pag-asang matagpuan ang wakas ng kaaya-ayang kasaysayang ito, na, sa tulong ng langit, ay natagpuan niya sa paraang isasalaysay sa ikalawang bahagi.