Kabanata V Kung saan ipinagpapatuloy ang salaysay ng kasawian ng ating kabalyero
Buod ng kabanata
Hindi makakilos si Don Quijote matapos siyang bugbugin, kaya inalala niya ang isang tagpo sa kanyang mga aklat at nagsimulang bigkasin ang lumang balada nina Valdovinos at ng Markes ng Mantua habang gumugulong sa lupa. Napadaan ang isang magsasaka na kapitbahay niya, si Pedro Alonso, na galing sa gilingan. Nang punasan nito ang kanyang mukha, nakilala siya nito, ngunit sinasagot lamang siya ni Don Quijote ng mga taludtod ng balada at, pagkatapos, ng mga salita ng bihag na Morong si Abindarráez sa kuwento ni Rodrigo de Narváez. Isinakay siya ng magsasaka sa asno at iniuwi sa nayon, at naunawaan nitong nababaliw na ang kanyang kapitbahay. Ipinilit pa ni Don Quijote na kaya niyang maging alinmang bayani ng mga aklat. Naghintay ang magsasaka na dumilim bago pumasok sa nayon. Sa bahay ni Don Quijote, nagkakagulo ang katiwala at ang pamangkin, kasama ang kura na si Pero Pérez at ang barberong si Maese Nicolás, sapagkat tatlong araw na siyang nawawala. Sinisi ng dalawang babae ang mga aklat ng kabalyeriya sa pagkasira ng kanyang isip, at nangako ang kura na susunugin ang mga ito. Inakyat nila si Don Quijote sa kama, at sinabi niyang nahulog siya habang nakikipaglaban sa sampung higante. Kumain siya at natulog, at kinabukasan ay isinama ng kura ang barbero sa kanyang bahay.
Nang makita nga niya na, sa katunayan, hindi siya makakilos, minabuti niyang dumulog sa kanyang karaniwang lunas, na ang alalahanin ang ilang tagpo sa kanyang mga aklat; at ipinaalala sa kanya ng kanyang kabaliwan ang tagpo nina Valdovinos at ng Markes ng Mantua, nang iwan ni Carloto si Valdovinos na sugatan sa kabundukan, isang kasaysayang alam ng mga bata, hindi lingid sa mga kabataan, ipinagdiriwang at pinaniniwalaan pa nga ng matatanda; at, sa kabila ng lahat ng ito, hindi higit na totoo kaysa sa mga himala ni Mahoma. Ito nga, sa wari niya, ang bagay na bagay sa kalagayang kinasasadlakan niya; kaya, na may anyo ng matinding pagdaramdam, nagsimula siyang gumulong-gulong sa lupa at sabihin, sa nanghihinang hininga, ang mismong sinasabing sinabi ng sugatang kabalyero ng gubat:
Don Quijote: Nasaan ka, aking ginang, at di ka nasasaktan sa aking dusa? O hindi mo batid, ginang, o ikaw ay taksil at di-tapat.
At sa ganitong paraan ay ipinagpatuloy niya ang balada hanggang sa mga taludtod na nagsasabing:
Don Quijote: O marangal na Markes ng Mantua, aking tiyo at panginoon sa dugo!
At niloob ng kapalaran na, nang sumapit siya sa taludtod na ito, ay nagkataong dumaan doon ang isang magsasakang taga-nayon din niya at kapitbahay niya, na galing sa paghahatid ng isang kargang trigo sa gilingan; at ito, nang makita ang lalaking iyon na nakahandusay roon, ay lumapit sa kanya at tinanong kung sino siya at ano ang masakit sa kanya at ganoon na lamang kalungkot ang kanyang pagdaing. Inakala ni Don Quijote, walang duda, na iyon ang Markes ng Mantua, ang kanyang tiyo; kaya wala siyang isinagot kundi ang ituloy ang kanyang balada, kung saan isinasalaysay niya rito ang kanyang kasawian at ang pag-iibigan ng anak ng Emperador at ng kanyang asawa, lahat sa mismong paraang inaawit ng balada.
Namangha ang magsasaka sa pakikinig sa mga kahangalang iyon; at, nang maalis ang pantakip-mukha nito, na durog-durog na sa mga palo, ay pinunasan niya ang mukha nito, na balot ng alikabok; at kapupunas pa lamang niya nang makilala niya ito, at sinabi sa kanya:
Kapitbahay: Ginoong Quijana—sapagkat iyon marahil ang pangalan niya noong may bait pa siya at hindi pa siya lumilipat mula sa pagiging mahinahong hidalgo [maharlikang mababa ang ranggo] tungo sa pagiging kabalyerong gala—sino po ang naglagay sa inyo sa ganitong kalagayan?
Ngunit sa lahat ng itanong nito ay ang kanyang balada pa rin ang isinasagot niya. Nang makita ito ng mabuting tao, sa abot ng kanyang makakaya ay inalis niya ang baluti nito sa dibdib at sa likod, upang tingnan kung may sugat ito; ngunit wala siyang nakitang dugo ni anumang bakas. Sinikap niyang itayo ito mula sa lupa, at sa hindi kakaunting hirap ay naisakay niya ito sa kanyang asno, dahil mukha itong mas mahinahong sasakyan. Tinipon niya ang mga sandata, pati ang mga pira-piraso ng sibat, at itinali ang mga ito kay Rocinante, na hinawakan niya sa renda, at ang asno sa tali nito, at tumungo siya sa kanilang bayan, lubhang nag-iisip sa pagkarinig sa mga kahangalang sinasabi ni Don Quijote; at hindi rin naiiba si Don Quijote, na, sa labis na bugbog at pagkabali, ay hindi makaupo nang matatag sa asno, at paminsan-minsan ay nagbubuntong-hininga nang abot hanggang langit; kaya muling napilitan ang magsasaka na itanong sa kanya kung ano ang masakit sa kanya; at para bang ang diyablo mismo ang nagpapaalala sa kanya ng mga kuwentong bagay sa kanyang mga nangyayari, sapagkat, nang sandaling iyon, nang malimutan si Valdovinos, ay naalala niya ang Moro na si Abindarráez, nang hulihin ito ng tagapamahala ng kuta ng Antequera, si Rodrigo de Narváez, at dalhin itong bihag sa kanyang kuta. Kaya nang muling itanong ng magsasaka kung kumusta siya at ano ang nararamdaman niya, sinagot niya ito ng mismong mga salita at pangungusap na isinagot ng bihag na Abencerraje kay Rodrigo de Narváez, sa mismong paraang nabasa niya ang kasaysayan sa La Diana [nobelang pastoral] ni Jorge de Montemayor, kung saan ito nakasulat; at ginamit niya ito nang angkop na angkop kaya halos isumpa na ng magsasaka ang lahat sa diyablo sa pakikinig sa ganoong bunton ng kahangalan; dahil dito ay nalaman niyang baliw ang kanyang kapitbahay, at nagmadali siyang makarating sa bayan, upang makaiwas sa yamot na idinudulot sa kanya ni Don Quijote sa mahaba nitong talumpati. Sa dulo nito, sinabi niya:
Don Quijote: Mabatid nawa ninyo, Ginoong Don Rodrigo de Narváez, na ang marilag na si Jarifa na aking nabanggit ay siya na ngayong kaibig-ibig na Dulcinea del Toboso, na alang-alang sa kanya’y aking nagawa, ginagawa at gagawin ang pinakatanyag na gawa ng kabalyeriya na nakita na, nakikita o makikita pa kailanman sa daigdig.
Dito ay sumagot ang magsasaka:
Kapitbahay: Tingnan po ninyo, ginoo—kaawa-awa akong makasalanan—na hindi ako si Don Rodrigo de Narváez, ni ang Markes ng Mantua, kundi si Pedro Alonso, ang inyong kapitbahay; at hindi rin kayo si Valdovinos, ni si Abindarráez, kundi ang marangal na hidalgo na si Ginoong Quijana.
Don Quijote: Alam ko kung sino ako,—sagot ni Don Quijote;—at alam kong maaari akong maging hindi lamang ang mga nabanggit ko, kundi ang lahat ng Labindalawang Kapares ng Pransiya, at maging ang lahat ng Siyam na Tanyag, sapagkat ang lahat ng kabayanihang ginawa nila, nang sama-sama man o isa-isa, ay mahihigitan ng akin.
Sa ganitong mga usapan at sa iba pang tulad nito, dumating sila sa nayon nang dumidilim na, ngunit naghintay ang magsasaka na lumalim pa nang kaunti ang gabi, upang hindi makita ng iba ang bugbog na hidalgo na ganoon kasama ang pagkakasakay. Nang sumapit nga ang oras na sa tingin niya ay tama, pumasok siya sa nayon, at sa bahay ni Don Quijote, na naratnan niyang nagkakagulo; at naroon ang kura at ang barbero ng nayon, na matatalik na kaibigan ni Don Quijote, at pasigaw na sinasabi sa kanila ng kanyang katiwala:
Katiwala: Ano po ang palagay ninyo, Ginoong Lisensiyado Pero Pérez—iyon ang pangalan ng kura—sa kasawian ng aking panginoon? Tatlong araw na pong hindi siya makita, ni ang rocín [kabayong pantrabaho], ni ang kalasag, ni ang sibat, ni ang baluti. Ay, kawawa ako! Sapagkat ang pagkaunawa ko—at totoo ito gaya ng pagkasilang ko upang mamatay—ay ang mga sinumpang aklat na ito ng kabalyeriya na mayroon siya at lagi niyang binabasa ang bumaligtad sa kanyang bait; sapagkat ngayon ay naaalala kong narinig ko siyang madalas magsabi, habang kinakausap ang sarili, na ibig niyang maging kabalyerong gala at humayo upang maghanap ng mga pakikipagsapalaran sa kung saan-saang dako ng mundo. Ipaubaya nawa kay Satanas at kay Barrabas ang ganyang mga aklat, na sumira sa pinakamaselang pag-iisip na mayroon sa buong La Mancha.
Ganoon din ang sinasabi ng pamangkin, at higit pa nga:
Pamangkin: Alamin po ninyo, Ginoong Maese Nicolás—iyon ang pangalan ng barbero—na maraming ulit nangyari sa aking tiyo na magbasa nang tuloy-tuloy sa mga walang-kaluluwang aklat ng mga kasawiang ito nang dalawang araw at dalawang gabi, at pagkatapos ay ihahagis niya ang aklat mula sa kanyang mga kamay, hahawakan ang espada at makikipagtagaan sa mga dingding; at kapag pagod na pagod na siya, sasabihin niyang nakapatay siya ng apat na higanteng kasinlaki ng apat na tore, at ang pawis na tumatagaktak sa kanya sa pagod ay sinasabi niyang dugo ng mga sugat na tinamo niya sa labanan; at pagkatapos ay iinom siya ng isang malaking pitsel ng malamig na tubig, at magiging magaling at mahinahon, at sasabihing ang tubig na iyon ay isang napakamahal na inuming dinala sa kanya ng pantas na si Esquife, isang dakilang engkantador at kaibigan niya. Ngunit ako ang may sala sa lahat, sapagkat hindi ko ipinaalam sa inyo ang mga kahangalan ng aking tiyo, upang malunasan ninyo bago umabot sa kinahinatnan nito, at sunugin ninyo ang lahat ng eskomulgadong aklat na ito—marami siya nito—na karapat-dapat ngang sunugin, na para bang mga aklat ng mga erehe.
Kura: Iyan din ang sinasabi ko,—sabi ng kura;—at sa aking pananampalataya, hindi lilipas ang araw ng bukas nang hindi sila isinasailalim sa isang pampublikong paglilitis at hinahatulang sunugin, upang hindi nila mabigyan ng dahilan ang sinumang babasa sa kanila na gawin ang malamang na ginawa ng mabuti kong kaibigan.
Naririnig ang lahat ng ito ng magsasaka at ni Don Quijote, at dito ay lubusang naunawaan ng magsasaka ang sakit ng kanyang kapitbahay; kaya nagsimula siyang sumigaw:
Pedro Alonso: Pagbuksan po ninyo si Ginoong Valdovinos at ang Ginoong Markes ng Mantua, na dumarating na malubhang sugatan, at ang Ginoong Moro na si Abindarráez, na dinadalang bihag ng magiting na si Rodrigo de Narváez, tagapamahala ng kuta ng Antequera.
Sa mga sigaw na ito ay lumabas silang lahat, at, nang makilala ng mga lalaki ang kanilang kaibigan, at ng mga babae ang kanilang panginoon at tiyo, na hindi pa bumababa sa asno dahil hindi niya kaya, ay patakbo nilang niyakap siya. Sinabi niya:
Don Quijote: Magsitigil kayong lahat, pagkat ako’y dumarating na sugatang malubha dahil sa sala ng aking kabayo. Dalhin ako sa aking higaan, at tawagin, kung maaari, ang pantas na si Urganda, upang gamutin at suriin yaring aking mga sugat.
Katiwala: Aba, tingnan nga, sa malas na oras,—sabi noon ng katiwala,—kung hindi nga sinabi nang tama ng aking puso kung saang paa pilay ang aking panginoon! Umakyat na po kayo, sa mabuting oras, sapagkat kahit hindi dumating ang Hurgada na iyan, marunong kaming gumamot sa inyo rito. Sumpain nawa, sinasabi ko, nang muli at nang isandaang ulit pa ang mga aklat ng kabalyeriyang ito, na naglagay sa inyo sa ganyang kalagayan!
Dinala nila siya agad sa kama, at nang suriin ang kanyang mga sugat, wala silang natagpuan kahit isa; at sinabi niyang bugbog lamang ang lahat, dahil sa isang malakas na pagkahulog kasama si Rocinante, ang kanyang kabayo, habang nakikipaglaban sa sampung higante, ang pinakamabangis at pinakapangahas na matatagpuan sa malaking bahagi ng daigdig.
Kura: Aba, aba!—sabi ng kura.—May mga higante pa palang kasali sa sayaw? Sa krus ng aking pag-aantanda, susunugin ko sila bukas bago sumapit ang gabi.
Sanlibong tanong ang ibinato nila kay Don Quijote, at wala siyang ibig isagot sa alinman kundi na bigyan siya ng makakain at hayaang matulog, na siyang pinakamahalaga sa kanya. Ginawa nga iyon, at ang kura ay nag-usisa nang napakahaba sa magsasaka tungkol sa kung paano niya natagpuan si Don Quijote. Isinalaysay niya rito ang lahat, pati ang mga kahangalang sinabi ni Don Quijote nang matagpuan niya ito at habang iniuuwi; na lalong nagpasidhi sa pagnanais ng lisensiyado na gawin ang ginawa niya kinabukasan, na tawagin ang kaibigan niyang barberong si Maese Nicolás, na kasama niyang nagtungo sa bahay ni Don Quijote,