Kabanata IV Tungkol sa nangyari sa ating kabalyero nang lumabas siya sa tuluyan

Madaling-araw na marahil nang lumabas si Don Quijote sa tuluyan, napakasaya, napakagiliw, napakagalak sa pagkakahirang na sa kanya bilang kabalyero, kaya’t ang tuwa niya’y halos sumabog sa mga sinturong pantiyan ng kabayo. Ngunit, nang pumasok sa kanyang alaala ang mga payo ng kanyang panauhin tungkol sa mga paghahandang kailangang dalhin niya, lalo na ang salapi at mga kamiseta, nagpasya siyang umuwi sa kanyang bahay at ihanda ang lahat, pati ang isang eskudero, na balak niyang kunin ang isang magsasakang kapitbahay niya, na mahirap at maraming anak, ngunit lubhang angkop sa gawain ng eskudero ng kabalyeriya. Sa pag-iisip na ito ay itinuro niya si Rocinante patungo sa kanyang nayon, na halos nakikilala na ang dati nitong tirahan, kaya’t buong gana itong nagsimulang maglakad, na parang hindi na tumatapak sa lupa.

Hindi pa siya nakalalayo nang mapansin niyang sa kanang kamay niya, mula sa kasukalan ng isang gubat na naroon, ay lumalabas ang mga mahihinang tinig, tila sa taong dumaraing; at pagkarinig na pagkarinig niya sa mga iyon, ay sinabi niya:

Don Quijote: Pinasasalamatan ko ang langit sa biyayang ipinagkakaloob nito sa akin, yamang napakabilis nitong inilalagay sa harap ko ang mga pagkakataon kung saan magagampanan ko ang tungkulin ko sa aking propesyon, at kung saan makakamit ko ang bunga ng aking mabubuting hangarin. Ang mga tinig na ito, walang duda, ay sa isang lalaki o babaeng nangangailangan, na nangangailangan ng aking tulong at kalinga.

At, ibinaling ang mga renda, itinuro niya si Rocinante sa kung saan sa palagay niya nanggagaling ang mga tinig. At makalipas ang ilang hakbang na pagpasok niya sa gubat, nakita niya ang isang kabayong babae na nakatali sa isang puno ng ensina [uri ng matigas na punong-kahoy], at sa isa pa ay nakatali ang isang batang lalaki, hubad mula baywang pataas, mga labinlimang taong gulang, na siyang nagpapalabas ng mga tinig; at hindi nang walang dahilan, sapagkat nilalatigo siya ng isang magsasakang matipuno, gamit ang isang sinturon, ng maraming hampas, at sa bawat hampas ay may kasamang pagsaway at payo. Sapagkat sinasabi nito:

Labrador: Tikom ang bibig at alisto ang mga mata.

At sumasagot ang bata:

Andrés: Hindi ko na po uulitin, panginoon ko; alang-alang sa pagpapakasakit ng Diyos, hindi ko na po uulitin; at nangangako akong mula ngayon ay mag-iingat na ako nang higit sa kawan.

At, nang makita ni Don Quijote ang nangyayari, sinabi niya sa galit na tinig:

Don Quijote: Walang-galang na kabalyero, hindi nararapat sa inyo ang kumalaban sa taong hindi makapagtanggol; sumakay kayo sa inyong kabayo at kunin ang inyong sibat—na may sibat ding nakasandal sa punong pinagtalian ng kabayong babae—at ipakikilala ko sa inyo na gawain ng mga duwag ang ginagawa ninyo.

Ang magsasaka, na nakita sa ibabaw niya ang pigurang iyon na puno ng sandata na winawasiwas ang sibat sa mismong mukha niya, ay inakalang patay na siya, at sa magagandang salita ay sumagot:

Labrador: Ginoong kabalyero, ang batang ito na pinarurusahan ko ay isa kong tagapaglingkod, na ang trabaho’y magbantay ng isang kawan ng mga tupang mayroon ako sa mga paligid na ito, na napakawalang-ingat, kaya’t bawat araw ay may nawawala sa akin; at, dahil pinarurusahan ko ang kapabayaan niya, o kalikuan, sinasabi niyang ginagawa ko iyon dahil sa kakuriputan, upang hindi bayaran ang sahod na utang ko sa kanya, at, sa Diyos at sa aking kaluluwa, nagsisinungaling siya.

Don Quijote: “Nagsisinungaling” daw, sa harap ko, hamak na taong-bukid?—ang sabi ni Don Quijote.—Sumpa sa araw na nagbibigay-liwanag sa atin, malapit ko nang tagusan kayo ng sibat na ito. Bayaran ninyo siya agad nang walang pangangatwiran; kung hindi, sa Diyos na namamahala sa atin, tatapusin at lilipulin ko kayo sa sandaling ito. Kalagan ninyo siya agad.

Ibinaba ng magsasaka ang ulo at, nang hindi sumasagot ng anumang salita, kinalag ang kanyang tagapaglingkod, na tinanong ni Don Quijote kung magkano ang utang sa kanya ng kanyang amo. Sinabi nitong siyam na buwan, na pitong real [pilak na baryang Kastila] bawat buwan. Kinuwenta ito ni Don Quijote at nakitang umaabot ito sa pitumpu’t tatlong real, at sinabi niya sa magsasaka na ibigay ito agad, kung ayaw niyang mamatay dahil doon. Sumagot ang takot na taong-bukid na, sa kalagayang kinalalagyan niya at sa sumpang nagawa niya—at wala pa siyang sinumpaan—hindi ganoon karami, sapagkat dapat ibawas at isama sa kuwenta ang tatlong pares ng sapatos na ibinigay niya rito at isang real para sa dalawang pagkuha ng dugo na ginawa rito noong may sakit.

Don Quijote: Mabuti na ang lahat ng iyan,—sagot ni Don Quijote;—ngunit manatili ang mga sapatos at ang mga pagkuha ng dugo kapalit ng mga hampas na ibinigay ninyo sa kanya nang walang kasalanan; sapagkat kung sinira niya ang balat ng mga sapatos na binayaran ninyo, sinira naman ninyo ang balat ng kanyang katawan; at kung kinuhanan siya ng barbero ng dugo noong may sakit, kinuhanan ninyo siya nito noong malusog; kaya’t, sa bahaging ito, wala siyang utang sa inyo.

Labrador: Ang masama, ginoong kabalyero, ay wala akong dalang salapi rito: sumama sa akin sa bahay ko si Andrés, at babayaran ko siya nang isang real kasunod ng isa pa.

Andrés: Sasama ba ako sa kanya?—sabi ng bata.—Aba, sumpain! Hindi, ginoo, kahit sa isip lamang; sapagkat, pagkakita sa aking nag-iisa, babalatan niya ako nang buhay gaya kay San Bartolomé.

Don Quijote: Hindi niya gagawin iyon,—sagot ni Don Quijote;—sapat nang iutos ko sa kanya upang igalang niya ako; at kung isusumpa niya iyon sa akin sa batas ng kabalyeriyang tinanggap niya, pakakawalan ko siya at titiyakin ko ang bayad.

Andrés: Pag-isipan po ninyo, ginoo, ang sinasabi ninyo,—sabi ng bata,—sapagkat ang aking amo ay hindi kabalyero at hindi pa tumanggap ng anumang orden ng kabalyeriya; siya si Juan Haldudo na mayaman, ang taga-Quintanar.

Don Quijote: Walang halaga iyon,—sagot ni Don Quijote,—sapagkat maaaring maging mga kabalyero ang mga Haldudo; lalo pa’t bawat isa ay anak ng kanyang mga gawa.

Andrés: Totoo iyon,—sabi ni Andrés;—ngunit ang aking amo, anak siya ng anong mga gawa, gayong ipinagkakait niya sa akin ang aking sahod at ang aking pawis at pagod?

Juan Haldudo: Hindi ko ipinagkakait, kapatid na Andrés,—sagot ng magsasaka;—at pagbigyan ninyo ako, sumama kayo sa akin, sapagkat isinusumpa ko sa lahat ng orden ng kabalyeriyang nasa mundo na babayaran ko kayo, gaya ng sinabi ko na, nang isang real kasunod ng isa pa, at pinabanguhan pa.

Don Quijote: Pinatatawad ko na kayo sa pabango,—sabi ni Don Quijote;—ibigay ninyo sa real, at doon ako nasisiyahan; at tiyakin ninyong tutuparin ninyo ito gaya ng inyong isinumpa; kung hindi, sa parehong sumpa ay isinusumpa kong babalik ako upang hanapin at parusahan kayo, at matatagpuan ko kayo, kahit magtago pa kayo nang higit sa butiki. At kung nais ninyong malaman kung sino ang nag-uutos nito sa inyo, upang lalo kayong madamang obligadong tuparin ito, alamin ninyong ako ang magiting na si Don Quijote de la Mancha, ang tagapawi ng mga pang-aapi at ng mga di-makatwirang gawa; at paalam na, at huwag ninyong ilayo sa inyong isip ang ipinangako at isinumpa, sa ilalim ng parusang ipinahayag.

At, pagkasabi nito, tinusok niya ng espuelas ang kanyang Rocinante, at sa maikling sandali ay nakalayo na siya sa kanila. Sinundan siya ng tingin ng magsasaka, at, nang makitang nakalampas na siya sa gubat at hindi na nakikita, bumaling siya sa kanyang tagapaglingkod na si Andrés at sinabi:

Juan Haldudo: Lumapit kayo rito, anak ko, at nais kong bayaran kayo ng utang ko sa inyo, gaya ng iniutos sa akin ng tagapawi ng mga pang-aapi.

Andrés: Iyan din ang isinusumpa ko,—sabi ni Andrés;—at kay husay ng gagawin ninyo kung tutuparin ang utos ng mabuting kabalyerong iyon, na mabuhay nawa siya nang isanlibong taon; sapagkat, sa tapang niya at husay na hukom, sumpa kay Roque, na kung hindi ninyo ako babayaran, babalik siya at tutuparin ang sinabi niya!

Juan Haldudo: Isinusumpa ko rin iyon,—sabi ng magsasaka;—ngunit, dahil sa labis na pagmamahal ko sa inyo, nais kong dagdagan ang utang upang madagdagan ang bayad.

At, hinawakan siya sa braso, itinali niya itong muli sa puno, kung saan binigyan niya ito ng napakaraming hampas na iniwan niya itong parang patay na.

Juan Haldudo: Tawagin ninyo ngayon, ginoong Andrés,—sabi ng magsasaka,—ang tagapawi ng mga pang-aapi, at makikita ninyong hindi niya mapapawi ang isang ito; bagaman sa palagay ko ay hindi pa siya tapos gawin, sapagkat nais kong balatan kayo nang buhay, gaya ng inyong kinatakutan.

Ngunit, sa wakas, kinalag niya ito at binigyan ng pahintulot na humanap ng kanyang hukom, upang isagawa ang ipinahayag na hatol. Umalis si Andrés na medyo nagdadamdam, nanunumpang hahanapin ang magiting na si Don Quijote de la Mancha at isasalaysay dito nang paisa-isa ang lahat ng nangyari, at na pagbabayarin siya nito nang pitong ulit. Ngunit, sa kabila ng lahat ng ito, umalis siyang umiiyak at ang kanyang amo ay naiwang tumatawa.

At sa ganitong paraan pinawi ng magiting na si Don Quijote ang pang-aapi; na, tuwang-tuwa sa nangyari, na tila sa kanya’y nakapagbigay siya ng pinakamasaya at mataas na simula sa kanyang mga kabalyeriya, at lubos na kasiyahan sa sarili, ay naglalakad patungo sa kanyang nayon, na nagsasabi nang pabulong:

Don Quijote: Maaari mong ituring na pinakamapalad ka sa lahat ng nabubuhay ngayon sa lupa, O pinakamaganda sa mga maganda, Dulcinea del Toboso!, sapagkat sa iyo ipinagkaloob ng palad na magkaroon ng alipin at sumukong lubos sa buong kalooban at pasya mo, isang kabalyerong napakatapang at napakabantog gaya ni Don Quijote de la Mancha, na siya ngayon at magiging gayon, na, gaya ng alam ng buong mundo, kahapon ay tumanggap ng orden ng kabalyeriya, at ngayon ay pinawi ang pinakamalaking kamalian at pang-aapi na binuo ng di-makatwirang gawa at ginawa ng kalupitan: ngayon ay inagaw niya ang latigo sa kamay ng walang-awang kaaway na iyon na walang dahilang humahampas sa maselang batang iyon.

Dito, narating niya ang isang daang nahahati sa apat, at agad pumasok sa kanyang guniguni ang mga sangandaan kung saan humihinto ang mga kabalyerong gala upang pag-isipan kung alin sa mga daang iyon ang tatahakin nila, at, sa pagnanais na gayahin sila, tumigil siya sandali; at, matapos itong pag-isipang mabuti, ibinigay niya ang renda kay Rocinante, iniwan sa kalooban ng kabayo ang sarili niyang kalooban, na sumunod sa una nitong hangarin, na ang pagtungo sa daan ng kuwadra nito.

At, nang makalakad ng halos dalawang milya, natuklasan ni Don Quijote ang isang malaking pulutong ng mga tao, na, gaya ng nalaman pagkatapos, ay mga mangangalakal na taga-Toledo na pupunta sa Murcia upang bumili ng sutla. Anim sila, at dumarating na may mga payong na pang-araw, kasama ang apat pang tagapaglingkod na nakasakay sa kabayo at tatlong tagapag-alaga ng mula na naglalakad. Hindi pa man niya sila nakikita nang malinaw ay inakala na ni Don Quijote na ito ay bagong pakikipagsapalaran; at, sa pagnanais na tularan sa lahat ng makakaya niya ang mga pangyayaring nabasa niya sa kanyang mga aklat, naisip niyang bumagay roon nang husto ang isa sa mga binabalak niyang isagawa. At kaya, sa marangal na tindig at tapang, tumayo siyang mabuti sa mga estribo, mahigpit na hinawakan ang sibat, inilapit sa dibdib ang kalasag, at, nakatayo sa gitna ng daan, hinintay niyang dumating ang mga kabalyerong gala na iyon, na sila na nga ang pagtingin at paghatol niya; at nang makarating sila sa layong makikita at maririnig, itinaas ni Don Quijote ang tinig, at may mayabang na kilos ay sinabi:

Don Quijote: Tumigil ang buong mundo, kung hindi ipinagtatapat ng buong mundo na walang dalagang higit na maganda sa buong mundo kaysa sa emperatris ng La Mancha, ang walang kapares na Dulcinea del Toboso.

Huminto ang mga mangangalakal sa tunog ng mga salitang ito, at upang makita ang kakatwang anyo ng nagsasalita; at, sa anyo at sa mga salita, agad nilang nahalatang baliw ang may-ari ng mga iyon; ngunit nais nilang panoorin nang dahan-dahan kung saan hahantong ang pagtatapat na hinihingi sa kanila, at ang isa sa kanila, na medyo mapagbiro at napakatalino, ay nagsabi sa kanya:

Mercader: Ginoong kabalyero, hindi namin kilala kung sino ang mabuting ginang na iyan na sinasabi ninyo; ipakita ninyo siya sa amin: sapagkat kung siya’y may ganoon kalaking kagandahan gaya ng ipinahihiwatig ninyo, nang buong-loob at walang anumang pamimilit ay ipagtatapat namin ang katotohanang hinihingi sa amin sa panig ninyo.

Don Quijote: Kung ipakikita ko siya sa inyo,—sagot ni Don Quijote,—anong gagawin ninyo sa pagtatapat ng isang katotohanang napakalinaw? Ang mahalaga ay na, nang hindi siya nakikita, ay dapat ninyong paniwalaan, ipagtapat, patotohanan, isumpa at ipagtanggol; kung hindi, ay kalaban ko kayo sa labanan, mga taong kakila-kilabot at palalo. Sapagkat, maging isa-isa kayong lumapit, gaya ng hinihingi ng orden ng kabalyeriya, o sabay-sabay, gaya ng kaugalian at masamang gawi ng inyong lahi, narito ako at hinihintay ko kayo, nagtitiwala sa katwirang nasa panig ko.

Mercader: Ginoong kabalyero,—sagot ng mangangalakal,—nakikiusap ako sa inyo, sa ngalan ng lahat ng mga prinsipeng ito na naririto, na, upang hindi namin pabigatin ang aming mga budhi sa pagpapatotoo ng bagay na hindi pa namin nakita ni narinig kailanman, at higit pa’y labis na nakasasama sa mga emperatris at reyna ng Alcarria at Extremadura, ay mamarapatin ninyong ipakita sa amin ang ilang larawan ng ginang na iyan, kahit kasinliit ng butil ng trigo; sapagkat sa sinulid ay makikita ang bola, at magiging kuntento at tiyak kami sa gayon, at kayo’y masisiyahan at mababayaran; at naniniwala pa nga akong nasa panig na ninyo kami nang gayon na, kahit ipakita ng kanyang larawan na siya’y sira ang isang mata at sa isa pa’y umaagos ang pulang tina at asupre, gayunman, upang masiyahan kayo, sasabihin namin sa kanyang pabor ang lahat ng nais ninyo.

Don Quijote: Hindi umaagos, hampaslupang walang-hiya,—sagot ni Don Quijote, nag-aapoy sa galit;—hindi umaagos, sinasabi ko, ang sinasabi ninyo, kundi ambar at algalia [pabangong mula sa musang] sa pagitan ng bulak; at hindi siya sira ang isang mata ni kuba, kundi mas tuwid pa kaysa sa suliran ng Guadarrama. Ngunit babayaran ninyo ang malaking kalapastanganang nasabi ninyo laban sa gayong kagandahan gaya ng sa aking ginang.

At, pagkasabi nito, sumugod siya na nakababa ang sibat laban sa nagsabi niyon, na may gayong galit at poot na, kung hindi sinuwerte na sa gitna ng daan ay natisod at natumba si Rocinante, naging masama ang kalagayan ng mapangahas na mangangalakal. Natumba si Rocinante, at gumulong ang kanyang amo sa isang mabuting layo sa parang; at nang nais na bumangon, kailanma’y hindi niya nagawa: gayon ang hadlang na dulot sa kanya ng sibat, kalasag, espuelas at kasko, kasama ang bigat ng mga lumang sandata. At habang nagpupumilit siyang bumangon at hindi makabangon, sinasabi niya:

Don Quijote: Huwag magsitakas, O lahing duwag; lahing hamak, dinggin ninyo!; pagkat hindi sa sala ko, kundi sa aking kabayo, ako’y nakahandusay dito.

Isang tagapag-alaga ng mula sa mga dumarating doon, na hindi yata mabuti ang hangarin, nang marinig ang sinasabi ng kaawa-awang nabuwal na napakaraming kayabangan, ay hindi nakatiis na hindi ibigay ang sagot sa kanyang mga tadyang. At, paglapit sa kanya, kinuha niya ang sibat, at, matapos itong baliin sa mga piraso, ang isa roon ay ginamit niya upang bigyan ang ating Don Quijote ng napakaraming palo na, sa kabila at laban sa kanyang mga sandata, ay dinurog siya na parang butil sa gilingan. Sinigawan siya ng kanyang mga amo na huwag nang bugbugin nang labis at hayaan na siya, ngunit nagalit na ang tagapag-alaga at ayaw nang iwan ang laro hanggang hindi naisusugal ang buong natitirang taya ng kanyang galit; at, tumakbo para sa iba pang piraso ng sibat, tinapos niyang durugin ang mga iyon sa kawawang nabuwal, na, sa kabila ng lahat ng unos na iyon ng mga palo na nakikita niyang bumabagsak sa kanya, ay hindi pa rin isinasara ang bibig, nagbabanta sa langit at lupa, at sa mga masasamang-loob, na gayon ang tingin niya sa kanila.

Napagod ang tagapag-alaga, at nagpatuloy ang mga mangangalakal sa kanilang daan, may dalang maikukuwento sa buong paglalakbay tungkol sa kawawang binugbog. Siya, pagkatapos na makitang mag-isa na, ay muling sinubukang bumangon; ngunit kung hindi niya nagawa noong malusog at buo, paano niya gagawin ngayong durog at halos wasak? At itinuring pa rin niyang masuwerte ang sarili, sapagkat sa tingin niya ay iyon ay likas na kasawian ng mga kabalyerong gala, at ang lahat ng iyon ay iniuugnay niya sa kawalan ng kanyang kabayo, at hindi posibleng bumangon, dahil sa pagkabugbog ng buong katawan niya.